A—— ^ A ^aoA é GdGd ;

UL CONSTANTINI PORPHYROGENITI

IMPERATORIS

^ DE GEBRIMONIIS — AULAE BYZANTINAE

LIBRI DUO

GRAECE ET LATINE

E RECENSIONE

IO. IAC. REISKII

CUM EIUSDEM COMMENTARIIS INTEGRIS.

VOLUMEN II. fb y

BONNAE IMPENSIS ED. WEBERI MDCCCXXX.

4

IXEEA f

IO. IAC. REISKII

EDXUMMENTARII

AD CONSTANTINUM

PORPHYROGENITUM

DE CERIMONIIS AULAE

BYZANTINAE.

Constantinus Porphyr. Fol. II, '

IO. IAC. REISKII COMMENTARII

AD

CONSTANTINUM PORPHYROGENITUM DE

CERIMONIIS AULAE BYZANTINAE CUM INSERTIS BREVIBUS

10. HENRICI LEICHII NOTIS *

AD LIBRUM PRIMUM.

Dag. τ. ed, Lips. lin, 1. [p. 3, 2. ed. Bonn.] Kovoravri-Ed. Lips. vov. De auctore operis satis in praefationis capite quarto dixi-P* 1 mus, et abunde cl. Decessor noster in Dissertatione Tomo pri- mo post praefationem exhibita. ἢ

. Jbid. lin. 5. [5, 5.] τοῦ Φιλοχρίστου. Titulus Despotae Phi- lochristi, domini Christum amantis, erat Imperatoribus CPta- nis proprius, praesertim illis, qui Michaele, vulgo Ebrioso dicto, posteriores, eademque ratione illi hunc titulum affectabant et gerebant, qua reges Franciae et Hispaniae titulum regis Chri- stianissimi et Catholici gerunt. Ante illum enim Michaelem fuere multi Graecorum Imperatorum, qui, quod imagines Sancto-

. rum et Christi neque venerarentur ipsi, neque in honore esse sinerent, sed sacris, ut novum veteris idololatriae simulacrum

et successionem , exterminatas vellent, propterea honore illius tituli exclusi fuerunt ab. hominibus, quibus sapientia sua per-

*) Notae Leichianae ubique hoc signo *[ ]* inclusae suns.

* 4 10. IAC. REISKII. COMMENTARII

suadebat , Christum amari a nemine posse, qui lignum in cru- cifixi imaginem pictum dolatumve divino cultu non prosequere- tur. Postquam autem regnante foemina superstitiosa, clero non magis sano, quam ipsa esset, obnoxia, vicisset tandem deterior pars, conciliique sanctione ille deinceps pro exsecrando et piaculari habendus esset, et extremis dignus suppliciis, qui auderet imagines paulo frigidius quam numina venerari, aut oculis cariores non habere, factum ex eo fuit, ut vel fortis- simi atque sapientissimi Imperatores metuerent hanc hydram irritare , suoque sibi iumento malum arcessere. Eoque mansit ille titulus amantis Christum. domini peculiaris et communis illis omnibus Imperatoribus, qui concilio illo, Anno 842. CPti coacto , posteriores fuerunt. Leoni autem Isauro , Constantino Copronymo , Leoni Armeno , Michaeli Balbo , et eius filio 'Theo- philo, negatur constanter a Graecis medii aevi scriptoribus , qui aut monachi, aut clerici, aut clericis aeque absurdi fuerunt omnes; quamvis saeculo iam IV. in usu esset hic φελοχρίστου titulus, ut constat ex Apologia Anastasii ad Constantium : ὅ λαὸς πάνυ πολὺς x«i τοσοῦτος ἦν ὅσον ἂν εὔξαιντο χατὰ πόλιν εἶς vaL χριστιανῶν φιλόχριστοι βασιλεῖς. n concilio VI. appel-: latur Constantinus Pogonatus ó εὐσεβέστατος xol φιξόχριστος μέγας βασιλεύς. Neque solis Imperatoribus, sed etiam priva- tis hominibus urbibusque et gentibus integris tribuebatur hoc elogium, In Actis Concili Ephesini contra Cyrillum est ó μεγαλοπρεπέστατος καὶ φιλύχριστος κουβικουλάριος “Σχολαστί- κιος. ἴῃ loco Concilii, quem Du Cange Gloss. Gr. ν. Ἐξαρ-. χοι citat, audit Italia φιλόχριστος χώρα. —Palladae in Antho- logia p. 557. audit Constantinopolis ἡ φιλόχφιστος πόλις. Recte enim ibr exhibet codex membranaceus Anthologiae a celeberr. Reimaro benigne mecum communicatus, φελοχρίστῳ. pro φιλοχρήστῳ, quod H. Stephanus dedit, Fuit enim Palla- das et CPli condita recentior et Christianus, *[6 φιλόχριστος λαὸς τῆς ϑεοφυλάχτου ταύτης πόλεως est apud "Theophan. p. 522.]* de eadem CPli, In Iure Graeco Romano p. 242. est οἱ φιλόχριστοι προυσγενεῖς αὐτοῦ, et apud Nostrum p. 375. B. 9. ὃ φιλόχριστος στρατός.

Ibid. [5,5.] ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ. Formula in Christo aut per Christum aeternum regem rex erat quoque particula tituli Imperatorum CPtanorum, qua profitebantur se regnum suum auctoritati et muneri suffragioque et iudicio Christi debere, eius- que in se agnoscere imperium. Aliis minoribus prineipibus . Christians , quos gradu'suo inferiores reputabant, titulum ἐκ ϑεοῦ vel ἐν ϑεῷ tribuebant: de quo titulo ad L. 11. c. iz plura dicam. Formulam ἐν Χριστῷ --- auctor vitae Basilii Macedonis p. 140. D. 4. reddit ψήφῳ xai κρίσει Χριστοῦ ἀεὲ βασιλεύοντος. "VW, Murator. "Thesaur. Inscript. p. 268.

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LID. Ll 5

' Jbid.lin. 5. [5, 41 βασιλέως. Graeci Scriptores ab omni tempore Romanos Imperatores βασιλεῖς appellarunt, ut Herodia- nus, Dio Cassius, Plutarchus et alii eorum aequales. Ipsi tamen Imperatores primorum duum saeculorum regum nomine sibi abstinebant, ut exoso et superbo, et velut humiliorem titu- lum Zmperatorium aífectabant. Contra medio aevo titulus βασι- λέως ut dignior et illustrior titulo regis magnae erat conten- lionis argumentum inter Byzantinos et Germanicos lImperato- res, his Basilei titulum sibi arrogantibus, illis negantibus, et solummodo reges appellantibus , tanquam vili nomine, — Qua de controversia loco suo ad L. ll. c. 47. dicetur. ^ Casp. Barth. ad Paulini Petrocorii vitam S. Martini L 168. demon- strat labente Latinitate titulum regis Imperatoribus Romanis quoque tributum fuisse.

Ibid. lin. 6. [5, 6.] σύνταγμα. Membranae (sic simpliciter appellabimus deinceps illas, quas Lipsienses nostras esse con- stat, quandoquidem huius libri aliae nullae superant,) addunt τε.

Pag. 2. A4. lin.6. [4 , 2.] οἶδα. Recte habent membranae οἶδε. Solent Graeci, recentiores maxime , verbum οἷδε novit pro εἴωϑε consuevit adhibere. Adeoque notat dictio οἷδε πολλὰ τῷ μακρῷ χρόνῳ συναπολήγειν norunt multa cum longo tempore simul desinere idem atque solent multa , simul atque «vete- rascunt , obsolescere, ^ Occurrit ea significatione aliquoties apud Cedrenum , ut p. 508. penult. προσελϑύντες τῷ ξαυ- τῶν ἄρχοντι Vmoyawyr (estis (ja&z οἱ Abu Hafs) '"4uzg- μουμνῆν οἶδε τοῦτον ἡ ἐγχώριος γλῶσσα καλεῖν etc. acce- dentes ad. principem suum 4bu Hafsum , quem patria lin- gua novit (id est solet) 4mermumnem vocare, item p. 54r. €. ανιχαίους. οὕς δὴ καὶ Παυλικιάγους ἀπὸ τῶν αἱρεσι- αρχῶν ἡ κοιγνολεξία οἷδε καλεῖν. Ypse noster Constantinus hac dictione utitur in vita avi, Basilii Macedonis, c. 12. , ubi . marrat avum consuevisse cum Imp. Michaele Balbo vena- tum exire gerentem clavam imperialem (| y,,3X5 appellant

Arabes) a zona dependentem , φέροντα τὸ δοπαλὸν τὸ βα- σιλιχὸν éni τῆς ζώνης αὐτοῦ, ὃ βαρδούχαν οἶδε καλεῖν 3 συγήϑεια, quam consuetudo novit (id est solet) appellare Barduk. Cinnamus L. ll. p. 45. A. 4. ἡ τοῦ πλήϑους φορὰ ἀλόγως, ἔνϑα ἔτυχε, φερομένη αὐτοματίζειν οἷδε ταυτί. im- petus multitudinis coeco impetu , quo forte inclinat , ruen- tis haec talia, non iussus, ultro patrare solet. item p. 44. À.7. στράτευμα, ὃ μὴ τῶν στρατηγούντων ἐπαίοι, κινδύνοις περιβάλλειν ὡς ἐπίπαν οἶδε τοὺς ἄρχοντας. et p. 164. C. αὖ- ϑάδεια κατορϑοῦν δύξασα εἰς ἀπόνοιαν (posuit Graeculus pro ἀγνοιαν, ὕπερηφανείαν) ἐχφέρεσθαι οἶδεν. Constantin, Manass. p. 174. ed. Meurs,

6 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

Ed. L. ἃ zv δὲ τῶν Φράγγων φύλαρχος ὃ Κάρουλος ἐχεῖνος.

ῥῆγας τοὺς σφῶν κατάρχοντας οἴδασι (pro εἰώϑασι) Φράγγοι λέγειν. : Nicetas Heracleota in Responsis (apud Du Cange v. στεφα- γοῦν) ἣ μὲν ἀχρίβεια τοὺς διγάμους ovx οἷδε στεφανοῦν. Neque tantum sic recentiores Graeci, sed etiam optimi qui- que veterum ; quos inter occurrit nunc illud Callimachi , oU'uóg ἔρως τοιύσδε. τὰ μὲν φεύγοντα διώκειν οἶδε, τὰ δ᾽ ἐν μέσσῳ χείμενα παρπέταται. Talis est amor meus. Fugientia persequi novit (id est solet), at in medio posita praetervolat. Antholog. Gr. H. Stephani p. τι. ult. πόνος ἄσπετον εὖχος : ᾿Ανδράσιν οἶδεν ἄγειν μετ’ ἀπείρονα κύκλον ἀέϑλων. Ibidem p. 114. in carmine Luciani, οὐ μαλάχην ὠνεμός ποτε, τὰς δὲ μεγίστας ἢ δρύας ἢ πλατάνους οἶδε χαμαὲ κατάγειν. Chaeremo apud Stobaeum in Excerptis Grotii p. 105. ὡς οὐδ᾽ ἐν ὀργῇ πάντα γίνεσθαι κακὰ, ' v. Palairet. Observ. ad Nov. "Testam. p. 28. ad illud Matthaei VIL τι. οὐκ οἴδατε διδόγαι.

Ibid, lin, 10. [4 , 4.] τῆς βασιλείου τάξεως ἔχϑεσις. Ex- ositio regii ordinis, Indicatur his verbis argumentum libri, sci- icet eum de ordine regio vel palatino exponere, quibus modis,

et per quos quo tempore et quae a summo principe ipso , aut a familiaribus et officialibus eius, circa ipsum , in aula, in urbe et in campo fiant, "Tales libri ταχτικὰ et τάξεις, plane ut apud Latinos medii aevi, qui a Graecis assumserunt, or- dinales et ordines, appellantur et pro ratione argumenti di- versi sunt. Modo enim Z'acticum indicat librum , qui prae- cipit, quo ordine quibusque ritibus divinum officium peraga- tur. lta apud Verderium Biblioth. CPtana p. 60. a. memo- ratur T'acticon, liber de ordinationibus , proculdubio eccle- siasticus. Notus est liber et a nobis in his notis passim al- legandus Ordo Romanus. Modo indicat vox T'acticum, vel T'acticus, librum, qui de ceremoniis aulieis agit, qualis hie est. lta praefatio ad lib. IL. συλλογὴν τῆς ταχτιχῆς μεθόδου collectionem praeceptorum disciplinae tacticae appellat. Ex- titisse tales libros rituales, ceremoniales, aut ordinales in aula Constantinopolitana ab antiquis temporibus, non tantum ex hac ipse praefatione, paullo infra, circa finem paginae apparet, ubi huius operis auctor ait e vetustis ceremonialibus utilia omnia in hoc volumen se comportasse, sed etiam ex insigni loco Continuatoris "Theophanis p. 88. B. 8. ubi ait "Theophilum Balbi filium, qui paene saeculo antiquior fuit nostro Constan-

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LID. Il. 7

tino, praesidentem in Circo, in throno aureo spectasse ludos et ian aps circenses, neque prius, quam finitis, surrexisse, et id quidem fecisse secundum edictum librorum ordinalium et regalium , seu curialium, Verba sunt τούτων ἔφορος zv ἁπάντων 0 βασιλεὺς -- ἐν χρυσῷ ϑρόνῳ χαϑήμενος, xai μὴ πρότερον ἐξανιστάμεγος, (ὡς καὶ τὰ ταχτιχὰ βιβλία καὶ Ba- σιλικὰ διαγορεύουσιν,) ἢ τῶν σχιρτημάτων ἐπαπολαῦσαι --. Intelligitur quoque hoc e loco Basilica fuisse appellatos libros rituales, qui in specie Imperatori praeciperent, quomodo se in processionibus ad. ecclesias, ad circum, in consistoriis, etc. ge- rere debeat, Non enim ibi loci Basilica illa intelligi, quae E eo nomine vulgo citari solent, luris Graeci volumina, ex eo constat, quod illa constitutionum collectio aetate Theophili sit posterior. Dolendum istorum veterum Tacticorum aut Cere- monialium nullum ad nostra tempora pervenisse; quale fuit illud Petri Magistri περὲ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, de quo dixi in praefatione. Poteramus ex iis scita multa de consti- tutione veteris imperii Romani et Byzantini, item de situ et facie CPlis antiquae nosse , quae nobis nunc latent. Liquet ex egregio Cletorologio Philothei, quod codex noster nobis conservavit. Ipse noster Codex ταχτιχὸν hoc sensu habet. Nam ad verba "[oréov etc. p. 95. C. τ. adscriptum erat in ἐξ

margine eadem antiqua manu ἑτέρου παλαιοῦ ταχτιχοῦ, ex alio veteri Tactico, seu ceremoniali, scilicet desumtum est hoc praeceptum. Sed omiserunt typographi eam notam. Tandem erant quoque T'actica militaria, non tantum de in- struendis aciebus , sed et de tota ducis in bellis conductione exponentia; qualia quum compluscula typis edita fuerint, ut Leonis , Constantini, Aeliani, Onosandri etc. factum est, ut caeterae significationes vocis Zacticum paene ad ignorationem apud nos venerint, et sonus vocis ad aures nostras allabens protinus conceptum libri militaris animo impresserit, Eo sensu eitat ταχτιχὰ συγγράμματα Constantin, vit. Basil. p. 165. B. Nicephor. Patr. CPtanus Breviar. histor. p. 160. 5. ἡ τῶν 26- yov ἠφανίζετο παίδευσις, καὶ τὰ ταχτικὰ διελύετο litera- rum studia restingui atque intercidere coeperumt , nec mi- nus disciplina militaris evanescere, Plura exempla qui de- siderat, adeat Dw Cang. Gloss. utroque, τ. ταχτιχὰ et τάξις et ordo , ordinale. mposuit hoc eruditissimo viro Combe- fisio, ut locum Continuatoris Theophanis, modo allegatum , sic verteret : ut libris bellica ipsaque domestica Imperatorum continentibus perscriptum est; nom satis exacte ad verum et rectum, Ad libros T'acticos pertinent quoque Cletorologia , seu de ceremoniis sacrarum epularum expositiones, quales li- bros olim in aula Byzantina complusculos exstitisse, ab Arto- clinis, ut videtur, identidem in privatos usus et memoriae

" 25. ἢ IO. IAC. ΒΕΙΘΚῚ COMMENTARII

suae subsidium conscriptos, patet ex paullo ante laudato. Cle- torologio Philothei; quod, quantum ego quidem memini so- lüm de numero veterum librorum ceremonialium nostro an- liquiorum ad nos pervenit.

Pag.5. 44. lin.x. [4, 25.] πρέποντα. Schema hoc est Nostro valde frequens et singulis paene paginis recurrens , nominati- vum absolutum pro genitivo consequentiae ponere. Debuisset enim proprie dixisse - - τῶν - - πρεπόντων καὶ - -- ἀξίων κατο-- πτευομένων. Frequentatur recentiori Graeciae quoque. Sed neque vetustis et optimis scriptoribus ignoratur; et Euripidi, sed maxime Philostrato: in deliciis est.

Jbid. A. lin, 7. [5 , 5.] καϑωμιλημένῃ. Eadem excusatione utitur Augustinus Patricius initio Ceremonialis Romani. *[vid, Constantin. in. vita Basil. C. 53. Allat. de Georg. pag. 362. ed. Fabric.]* Designat forte V. D. locum in Symmictis Allatii p. 155. lin. 8. et quae tomo X. Bibliothecae graecae Fabri- cianae p.700, fine leguntur. Multos nostro similes locos au- ctorum , vulgarium et inquinatarum dictionum usum excusan- tium, dedit D. C. praef. ad Gloss. Graec. p. IV. item in addendis eiusdem p. t. Liber noster illo sermonis genere con- ceptus est, medio inter vulgarem et purum antiquum , de quo vid. D. C. praef. ad Gloss. Gr. p. X. fine.

Ibid. B. lin. 5. [5, 7.] εἰκονίζοιμεν. Mirus erat impetus. ho- minum medii aevi omnia mystice exponendi, Prae rerum scitu dignarum inscitia non poterant animum nisi nugis occupare. Et praeterea dominabantur tum temporis clerici, qui probe intelligebant non posse se suam auctoritatem apud & cina tueri, nisi opinionem illi singularis doctrinae de se movis- sent, neque poterant alio modo docti videri , nisi loqueren- tur, quae nemo mortalium posset. intelligere, "Tenet adhuc ille mysticorum amor apud Graecos. Exemplo sit Symeonis Thessalonicensis opus de fide, ritibus et mysteriis ecclesiae Graecae anno 1685. in Moldavia editum, cuius particulam de templo et missa iam antea Goarus in Euchologio dederat, to- tius usum ex indulgentia cl. Reimari habui; item Christo- phorus Angelus in libro de statu ecclesiae graecae hodier- n0. Apud Latinos quam miris modis sacros ritus explicat Durandus in Aationali divinorum officiorum ! Quam nihil est non minutum in vestitu sacerdotum, in vasis et structura Ecclesiarum , in ritibus sacris, in quo mysterium ille non repe- rerit! Videas, ingenium illis hominibus foecundum non defuisse, sed defuere semina verae doctrinae, Quo factum, ut ea tempora, velut ager fertilis, sed neglectus, carduos et senticeta tulerint. Auctor noster ait, aulam esse debere imaginem totius universi, et ordinis rerum naturalium , quae per vices sibi suecedunt ,

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. 115. D. 9

ut nox et dies, sol et astra, hyems et aestas. Ut illis dirigendis praesideat summum numen, sic aulae quoque. Imperatorem. Sane persuaserant sibi Imperatores, se Deum, et Christum in specie, repraesentare: et propterea, quando epularentur, con- vivas legebant duodecim , quemadmodum lesus Christus cum duodecim discipulis accubuit. In festo Paschatis agebat lm- perator personam Christi resuscitati, et eius proceres

nam discipulorum , et induebant loros , quo Christum lodici- E4. L. 3 bus sepulcralibus involutum referrent. Et ex hoc capite lo- ros suos dicebant esse symbolum resurrectionis. Sed hac de read L.lI. Cap. 4o. dicetur. Interea tantum hoc notabo, in- eptiae huius vestigia reperiri in donatione' praetensa Constan- tini M. (Locum infra Z, c. allegabo.) Quo solo argumento constare poterat, illam donationem foetum seriorum tempo- rum esse. Constantini M. enim aevo nondum ita nugaban- tur, quamvis illius delirii paroxysmi satis conspicui sese iam duni proderent. -

Ibid. B, lin. 4. [5, 7.] 0, τε τὸ. Membranae τόδε τὸ πᾶν. saepe commissus in editione nostra hic error.

Ibid. B. lin, 5. [5, 8.] καϑορῷτο. Cohaeret cum praece- dente $$" ὧν. Deinde ante λεχτέον collocanda στιγμὴ τελεία, et legendum λεχτέον οὖν etc.

Ibid. B. lin. 6. [ibid.| τοῖς ὑπὸ χεῖρα. ld est τοῖς ὕπη- χόοις, subditis nostris. . Eo sensu apud Nicephorum Patr. CPt. saepissime et alios quoque occurrit ea dictio. Sub manu alicuius 6556, notat in eius potestate esse , obedire imperanti. :

Ibid. lin. 15. [5, τ5.]προκένσου. Tuvat hic loci paullo am- plius de processionibus , quarum toties in opere nostro mentio fit, disserere, ne discerpere singula opus habeamus. Vox πρόχεν- σος et πρόχενσα, ut patet, latinae est originis. Habent Graeci alias duas, quae idem significant, πρόοδος et προέλευσις : illa rarius, hac multo frequentius utuntur. Περὲ προύδου τοῦ Βαβυλωνίων βασιλέως, de progressu (ut vertit Allatius, vel rectius , de processione) regis Babyloniorum exstat fragmen- tum scriptoris Erotici, Iamblichi, ex eius Babylonicis deprom- tum in Excerptis variis Graecorum sophistarum ac rheto- rum Leonis Allatii pag. 25o. seqq. sed quod Allatius male Adriano sophistae tribuit, ad quem non pertinet, ut observa- vit Fabricius Bibl. Graec. T. VI. pag. 806. Vixit ille Iam- blichus tempore M. Antonini, et Erotici illius exaratum manu codicem e bibliotheca quondam Marci Meibomii ad Cl. Bur- mannum iuniorem pervenisse, eumque ipsius editionem animo agitare, fama nuper ad nos attulit — Voce προέλευσις aut προελϑεῖν utitur Dio Chrysostomus, Traiano aequalis. ' Locus

*

"» EO. 10. IAC. REISKiII, COMMENTARII

2 » ce ce € ^ ^ 4 est p. 970. D. οὐχ ἴστε, 0:1, ὥσπερ ἡγεμὼν καὲ βασιλεὺς, ὅταν προέλϑῃ, τότε σαφέστατα ὁρᾶται, καὲ δεῖ μηδὲν dytv- γὲς μηδὲ αἰσχρὸν ποιεῖν: παραπλησίως xci δῆμος, ὅταν εἰς ταὐτὸ (ita leg.) προέλϑῃ καὶ ὠἀθϑρέως γένηται, ignoratisne, quemadmodum dux (praefectus, propraetor, proconsul,) et Imperator procedens clarissime conspicitur, et observatur, adeoque tunc temporis debet sibi ab indecoro et illiberali . omni facinore cavere : ita quoque populum (debere), quando procedat et confertim coCat eic. Monstrat hic locus veteres Augustos Caesares Romae processiones celebrasse, et ab his processionum Byzantinarum originem potius repetendam esse, quam , quod fecerunt viri docti, a septem illis Consulum sta- tis per annum solemnibus in Circum processionibus. Sunt enim, ni fallor, hae septem Consulum processiones multo . recentiores primorum Caesarum aetate. Byzantini autem Im- peratores, non tam Consules, quam Imperatores Romanos imitari studebant, aut potius amborum personam et munia susüne- bant. | Quia vero in talibus processionibus Imperatores et Magistratus magnum numerum comitum, stipatorum , appa- ritorum secum habebant, inde factum, ut officium, id est comitativa , tota cohors alicuius magistratus dispositioni sub- dita, προέλευσις, πρόοδος, προελευσιμαῖοι, dicerentur. [ta Nicephorus Patriarcha. CPtanus p. 236. Breviarii, τῶν πρού- dor oixovc, ovc Ῥωμαῖοι σεχρέτα καλοῦσι, memorat. Ubi πρόοδοι nihil aliud sunt quam tribunalia , camerae iudiciales, expeditiones , officia, diversa diversorum praefectorum dispo- sitioni attributa.

Variae erant veterum Imperatorum Rom. processiones in Capitolium , ad limina lovis Capitolini , quando aut recens adirent imperium, aut victores e castris redirent : item ad

aliorum deorum aedes, si quod statum solemne sacrificium deberet celebrari; porro in castra, ad horrea publica, aquae- ductus, aliaque opera spectanda. Quae omnia Byzantinis Im- peratoribus exacte repraesentata , ut per totum opus Constan- lini apparet, in processu horum nostrorum Comment. nota- bimus. *[Originem processionum solennium non ad gentiles, sed ad Christianos referendam esse ait Maragnoni delle cose gentilesche Romae 1746. Cap. 31.]* — Ego vero secus existi- mem. Dionysius Halicarn. ait Numam tales processiones iam instituisse. *[Museum Odescalchi T. 1I. n. 86. processionem exhibet, ubi unus portat Isidem etc.]* ^ Et tales Isiacorum , Gallorum, Agyrtarum aliorumque sacerdotum Romanae et peregrinae superstitionis cum tensis Deorum, cymbalis et tym- panis , processiones publicae ad Almonem lavandi numinis causa , alioque , tam frequentes sunt in veterum monumentis, ut processiones christianas a gentilibus manasse nullum: sit du-

AD CONSTANT. PORPH. DE .CERIM. LIB. I. II

bium. Differentiam statuit Goarus ad Codin. p. r15. n. 4. in- ter προέλευσιν et zgóxtrvgov. lllam, ait, fuisse tantum pie- tatis caussa institutam. processionem, cum supplicatione : hanc vero tantum pompae et luxus ostentandi gratia, Sed allata iam exempla viri docti sententiam satis evertunt, et ipsa huius capitis inscriptio, in qua processio Imperatoris ad magnam . Ecclesiam modo πρόχενσος, modo προέλευσις appellatur. - Erant autem omnino diversi generis processiones, sacrae et

| Melioris ordinis gratia de singulis seorsim agam , et de illis quidem primo loco. :

Sacrae processiones erant rursus duplicis generis. Vel enim erant litanicae, λιταὲ, supplicatoriae , quando summi Principes cum clero et populo nudipedes , aut certe pedites , averruncandi grandis mali, aut obtinendi desideratissimi boni, ut pluviae, gratia, per urbem et templa poenitentiam mon- strantes humili habitu obibant : aut erant processiones Impe- . ratorum e palatiis suis in templa. Imagines talium proces- sionum in Menologio Βαβι απο T. I. tribus locis conspiciun- tur, p.67. et 210. Observatur in illis Patriarcha cum Im- chay stans, diaconus librum tenens, et fumans thuribu-

um quatiens, alius diaconus, aut papas, crucem processio- nalem praeferens pone istum τὸν ϑυμιατοφόρον, et processio- nales multi cum cereis ardentibus. Hic ferme apparatus erat talium publicarum supplicationum e vetustis gentilibus cere- moniis derivatus, penes quos in processionibus triumphalibus laureatos cum funalibus ardentibus et thuribulis fumantibus enm constat e Dione Cassio. p. 1041. 55. ed. Hamburg.

rima dictarum Menologii imaginum exhibet, quamyis radi stylo, ut fere omnes Menologii illius imagines , processionem Imperatoris Theodosi iunioris et Procli Patriarchae ad He- bdomum , ob terrae motum urbi regiae infestum, de quo vide Cedren. pag. 342. B. Secunda processionem Leonis. Isauri et Anastasii Patriarchae ob eandem causam: vid. Cedren, p. 457. D. "Tertia denique processionem ad excipiendas reliquias Cle- mentis I. Pontificis Romani. "Talem processionem , qua Ro- manus Lecapenus imaginem Christi Edessenam sudario ex- pressam excepit , describit Anonymus in Scriptoribus post Theophan. p. 268. Processionem Edessae ob terrifica por- tenta institutam describit Assemannus in Bibl. Or, T. I. p. 270. 6. e losuae Stylitae Chronico Syriaco sic. - - Zfoc flagello moniti Edesseni, Petro Episcopo indicente , supplicationes per totam urbem fecerunt, Confluxere omnes viri , mulie- res , pueri et clerici crucem praeferenies et Psalmos canen- tes atratis vestibus assumtis. Sed et monachi moniales- que omnes regionis orationi institerunt. | Processionem so-

lemnem pro impetranda pluvia sub Imp. Michaele Paphlagone

* 12 IO. IAC. REISKII COMMENTARH

institutam verbis valde memorabilibus describit Cedren, p, 739 C. αὐχμοῦ δὲ γενομένου ὡς eni μῆνας ὅλους $$ μὴ καταῤῥαγῆ-: γαι ὑετὸν. λιτανείαν ἐποιήσαντο οἱ τοῦ βασιλέως ἀδελφοὶ, ὃ μὲν Ἰωάννης βαστάζων τὸ ἅγιον μανδύλιον, ὃ μέγας δὲ zfo- μέστικος τὴν πρὸς “ὔγαρον ἐπιστολὴν τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὃ πρωτοβεστιάριος τὰ ἅγια σπάργανα. Kai πεζῇ ὁδεύσαντες ἀπὸ τοῦ μεγάλου παλατίου ἀφίχοντο ἄχρι τοῦ ναοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόχου τῶν Βλαχερνῶν. "Enoínot δὲ καὲ &ré- ραν λιτὴν ὃ πατριάρχης σὺν τῷ κλήρῳ. Tanta autem subnata. siccitate , ut totis sex mensibus non plueret, in- stituebant supplicabundam processionem Imperatoris fra- tres ; quorum. unus sacrum mantile (seu sudarium KEdes- senum) portabat; . alter autem , magnus nempe Domesti- cus , epistolam a Christo ad A4bgarum missam , tertius Ed. L. 4 denique , idemque Protovestiarius , sacras Christi fascias. Hi pedites progressi e magno palatio usque ad Dei- param. Blachernarum procedebant, Seorsim quoque pro- cessionem cum Clero faciebat Patriarcha. — intelligitur hine sacras reliquias in processionibus circumlatas fuisse, et duos plerumque choros procedentium , quorum unum lm- perator, aut legatus eius , alterum Patriarcha duceret. — Hi chori in via sibi occurrentes coibant , et rursus discede- bant, qua de re alias dicendi occasio erit in his notis, Morem hunc publicis processionibus pluviam a Deo rogan- di Muhammedani satis mature a Graecis, aut Christianis ori- entalibus, ut multos alios ritus religiosos, acceperunt. lta nar- rat Abulfeda sub imperio Omari ad An. 18. seu Chr. 659. οὐδὲ Re Y kA» pc ía . j^ Ax) ; PI LJ, wASSJA Qum ΟἿΣ gm») Le οὐραῖς laua (iwl. ues) δος uy ema ΟἿ Jess qal) — cmt Urgente siccitate , egrediebatur Omar [ex al Madina] cum 4l Abbaso in campum, magnaque coacta procedentium turba supplex. obtestabatur Deum , velit , habita ratione meritorum et sanctimoniae huius viri [Abbasi puta], Zargos imbres effundere: εἰ sane tantum valuerünt istae pre- ces, ut antequam in urbem. reditum esset, conferti nu- bium seseque trudentes globi divitem e suo sinu pluviam ex- cuterent. Quo miraculo tantam auctoritatem ἃ plebe re- verentiamque adeptus fuit Abbas , ut Jfimbrias pallü eius venerabunda manu contrectarent , indeque avulsa quast sanctimoniae benedictione frontes sibi perfricarent. *[De processione antiqua Rothomagensi ob fructus terrae vid. Mo- leon P'oyage p. 507. Processio cum psallentio seu psalmis apud Anastas, Vit. Pontif. p. 120. , et ibid. p. 120. loca egre-

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIb. L 13

gia de cruce in litaniis praelata]* Pro impetranda victoria perhibet Scylitzes p. 816. B. 8. Imp. Constantinum Ducam λιτανείαν ἐχτενῆ supplicabundam processionem valde lon- gam et productam instituisse. νηστείαν παραγγείλας τῇ T8 πλήϑει xai ξαυτῷ,, λιτανείαν ἐχτενῆ ἐποιήσατο, αὐτὸς πεζὸς συμπορευόμενος μετὰ Óazgvov ,indicto ieiunio populoque et sibi instituebat. supplicationem processionalem extensam [id est longam ; Interpres hic nón recte percepit reddens zs- siduas supplicationes] zpse pedes una cum turba procedens in lacrymis etc. — Non memini aliter quam a pedite Impe- ratore peractam talem processionem. Antiquis tamen tempo- ribus oportet moris fuisse , ut Imperator lectica ferretur. Pa- tet e verbis 'Theophazis: p. 94. C. de Marciano Imp. πάνυ δὲ ἦν εὐλαβὴς καὶ φοβούμενος τὸν Θεὸν Παρκιαγνὸς, ὅστις ἐν ταῖς λιταῖς τοῦ Κάμπου πεζὸς ἐξήεε, πολλὰ τοῖς δεο-- μένοις εὐποιῶν. Ὅϑεν τοῦτον ὁρῶν ὃ πατριάρχης "Ανατύ- λιος καὶ αὐτὸς οὐχέτε φορείῳ φερόμενος κατὰ τὸ ἔϑος ἐλε- τάνευεν, ἀλλά πεζός, Marcianus porro valde pius religio- so timore Deum colebat, et in processionibus ad Campum celebratis pedes incedebat, et multis beneficiis afficiebat egentes. — Quare, his conspectis , non amplius in lectica, ut mos «unc ferebat, sed pedibus iter agens 4natolius patriarcha processionum supplicationes obibat. Marciani ergo tempore summi viri lecticis sublevati peragebant reli- giosas has processiones. Paullo post apud eundem Theopha- nem p. τοί. B. 6. habemus exemplum patriarchae Alexan- drini, qui CPli agens cum popularibus suis éx τοῦ παλατίου λιταγεύων ἦλθεν εἰς τὴν ἐχχλησίαν ὀχούμενος ὄνῳ, e pala- to supplicatione ducta asino vectus ad. ecclesiam proces- Sit. Quod factum tamen velut impudens improbatur. Me- morat Sigonius quoque L. lI. de regno Italiae p. 48. (59.) legatos. Episcoporum ad concilium in Trullo habitum missos «4d sacram pompam Spiritus S. invocandi gratia per ur- bem ducendam missis equis stratis mira benignitate Prin- cipis [Constantini Pogonati puta] Znvitatos fuisse. Praeser- üm, si ecclesia quaedam inauguranda, et sanctorum reliquiae in ea deponendae essent, habebatur Patriarchis ille honor, ut, Imperatore quamvis ipso pedibus cum processionale turba ambulante, ipsi tamen imperiali curru veherentur, tenentes super genubus venerabiles reliquias. Vid. Theophan. p. 1:84. B. 1:92. C. τοῦ. B. 20».

. Videamvs nunc harum processionum antiquitatem. —Va- lentiniani iam tempore has pompas in ecclesiis Italicis fuisse usitatas constat e loco Agnelli, Pontifical. in vita Exuperan- ti T. II. Script. Rer. ltalic. p. 65. ad quem locum con- ferri merentur, quae attulit Benedict. Bacchinius. Quum

| " 14 IO. IAC. REISKII COMMENTARII

itaque Italicae ecclesiae , e viri docti sententia, ritum hunc a CPtana acceperint, necesse est eum protinus cum primis christianis Imperatoribus in ecclesiam immigrasse. Liceat mihi hac occasione meam de perobscuro Agnelli loco sententiam pro- ponere. Verba sunt haec. Z//us (Exuperantii) temporibus ecclesia D. Agnetis a Gemello subdiacono istius sanctae Ravennae ecclesiae et Rectore Siciliae constructa est , et multum eam. ditavit in auro argentoque et palleis sacris et civitatem argenteam in processu construxit natalis ipsi- us martyris, et usque nostris temporibus perduravit, Quid sibi vult civitas argentea in processu natalis martyris? Ego quidem puto, fuisse massam argenteam ad formam ur- bis confictam , turrim nempe unam atque alteram , non maxi- mae molis, quae in natali martyris , id est die memoriae martyrii B. Agnetis sacro, circumgestata in pompa proces- sionali fuerit, ut indicaretur , civitatem suam illius Beatae patrocinio dedicatam esse. Videntur illud mihi significare imagines piorum hominum passim occurrentes, qui manibus gestare aedes aut turres conspiciuntur, Praesertim sic pin- guntur episcopi , ecclesias suae curae commissas quasi mani- bus gestantes, 81 bene memini , vidi in Alemanni Parieti- nis Lateranensibus imaginem Leonis lll. talem. Cl. Murato- rius T. II. Script. Rer. Ital. p. 73. effigiem S. Ecclesii eodem. in habitu dedit, Recentissimum exemplum habemus in de- dicatione pulcherrimi Dionis Cassii Reimariani ad Eminent, Cardinalem Quirinum, cui praefixa est imago , in qua , inter alia, Pietas conspicitur , dextra crucem, sinistra ecclesiam Brixianam gestans. Pariter etiam conditores ufbium pingun- tur urbes suas manu gestantes, "Vidi, non succurrit ubi, Ca- roli M. imaginem, quae Aquisgranum manu gestat. Sed prae caeteris plenus est talium imaginum "Tomus secundus. Monu- mentorum vetustorum Ciampini. vid. Tabul. 16. 10. 27. 29. 91. 37. 42. 47. 52. et quae infra dico de templis seu stem- maltibus ad γαΐδίων formam factis , et intra tribunam suspen- di solitis. Coll. D. C. v. zéuz2ov. Non solum donaria ad instar turrium , templorum, urbium facta, sed etiam naves aureas dedicabant, et suspendebant in Ecclesiis. Vid. Chronic. Casin. HI. 57.

Venio nunc ad alterum processionum sacrarum genus, illud nempe, quum Imperatores diebus dominicis et festis matutinis atque vespertinis horis ad faciendum divinum of- ficium in ecclesias , pro ratione temporum diversas, e pala- tio procedebant, et a factionibus per vias, qua transeundum erat, utrinque dispositis salutabantur, et per diversa loco- rum spatia diversis acclamationibus excipiebantur. In his δοχαῖς, seu exceptionibus, ut appellantur , vel beneventatio--

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. LI. 1Ὁ

nibus , aut praestolationibus describendis admodum diligens est auctor noster, Praeclare quoque illas descripsit Luitprandus, "Cremonensis Episcopus , qui ritui interfuit. Operae pretium est, eius verba adscribere, quo rei toties per hunc librum memoratae perspicuam et plenam ideam statim in principio nanciscamur, Áit autem sic p. 480. b. init, Secunda, inquit Nicephorus , hora iam transiit, (ea est , secundum nostrum computandi morem, octava matutina) zooéAsvotc , id est processio , nobis est. celebranda, — Quod nunc instat aga- mus. Contra haec, cum opportunum fuerit, respondebimus, Non pigeat me προέλευσιν ipsam describere et dominos meos audire. Negotiatorum multitudo copiosa ignobiliumque personarum ea solemnitate collecta ad susceptionem εἴ laudem Nicephori a palatio usque ad sanctam Sophiam quasi pro muris viae margines tenuit , clypeolis tenuibus satis et spiculis vilibus dedecorata. 4ccessit et ad. dede- coris huius augmentum , quod. vulgi ipsius potior pars nu- dis processerat pedibus. Credo, sic eos putasse sanctam ipsam potius exornare προέλευσιν. Sed et optimates sui, qui cum ipso per plebeiam et discalceatam multitudi- nem ipsam transierunt , magnis et nimia vetustate rimatis tunicis erant induti, Satis decentius quotidiana veste in- duti procederent, Nullus est, cuius ataveus hanc novam haberet. Nemo ibi auro, nemo gemmis ornatus erat, nisi ipse solus lNVicephorus , quem imperialia ornamenta ad maiorum personas sumta et composita foediorem red-Ed. L.5 diderant, . Per salutem vestram , quae mihi mea carior exstat , una vestrorum pretiosa vestis procerum centum horum et amplius pretiosior est. Ductus ergo ad zgoéAev- σιν ipsam in eminentiori loco iuxta psaltas, id est can- tores , sum constitutus. Quumque quasi reptans monstrum illud procederet , clamabant adulatores psaltae: Euge we- nit stella matutina , surgit Éous , reverberat obtutu solis radios ; pallida Saracenorum mors, Nicephorus uédov, id est princeps. — Unde et caniabatur μέδοντι, id est Princip: , Nicephoro πολλὰ ἔτη, id est plures anni sunto. Gentes hunc adorate , hunc colite , huic colla subdite, - - - Jgitur falsidicis illis inflatus naeniis , S. Sophiam ingredi- tur , dominis suis imperatoribus se a longe sequentibus et in pacis osculo ad terram usque adorantibus, | Armiger huius sagitta. calamo immissa aeram in ecclesia ponit, quae prosequitur , quo nimirum tempore imperare coepe- rM, Εἰ sic aeram, qui id non viderunt , intelligunt. Hac eadem die convivam me sibi esse iussit, Ion ratus autem me dignum esse cuipiam suorum procerum. praeponi, quin- tus decimus ab eo absque gausape sedi, meorum comitum

16 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

nemo. Apparet Latinum. praesulem , et ordinis sui apud Latinos auctoritate, dominique sui Ottonis L Imperatoris Saxonici favore tumidum multam invidiam Graecis, et Ni- cephoro. Phocae maxime, adspersisse, a quo non tantum re- pulsam tulerat, sed etiam multis modis offensum se fuisse credebat. Sed hoc ad rem non facit, Nos prosequamur in- stitutum, | Pridie igitur antequam talis processio celebraretur, indicebatur praeconis voce, ut nempe plateae et angiportus , per quos trapsitura esset processio, mundi essent, et ut eo- rum incolae coram domibus suis pallia sericea, vasaque au- rea et argentea, pretiosoamque omnem suam supellectilem suspenderent , arbusculas odoratas et adspectu gratas planta- rent, rosas, rosmarinum, alia per solum spargerent. Prae- conis voce indictas fuisse tales processiones per se valde pro- babile est, rei natura id exigente, et, quamvis alibi notatum non reperiam, videor mihi tamen in his Cedreni verbis re- perire p. 750. C. τῇ κυριακῇ μετὰ τὸ ἅγιον πάσχα προέ- λευσιν δημοσίαν χηρύξας ἐν τῷ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ναῷ - - ἠπῆλθεν ἐστεφανωμένος μετὰ τῆς συγχλήτου, πάσης τῆς πόλεως ἀϑροισϑείσης εἰς τὴν ϑέαν, σχεύη χρυσέα xal dgyv- ρέα τῶν τὴν λεωφύρον κατοιχούντων ἀποχρεμαννύντων xai πέπλους χαὶ ἄλλα ὕφάσματα χρυσοῦφῆ, κἀν ταῖς εὐφημίαις προτεϑυμημένων καὶ αὐτὰς, εἰ οἷόν τε, τὰς ψυχὰς ἐχκεγῶ- cat. d diem, φιΐ a paschate proximus est dominicus , populo publicum processum in aedem. $. $. Apostolorum praeconisat, - - Venit ergo coronatus cum senatu, omni- bus urbanis ad spectaculum accurrentibus et iis, qui ad viam regiam habitabant, auream et argenteam supelle- ctilem ex. aedibus dependentibus , et peplos |sericeos — et auro intextas vestes, et in faustis acclamationibus ve ipsum suum pro eo sanguinem fundere promte sponden- tibus, Morem hunc domos et vias ornandi acceperunt , ut alia multa, Muhammedani a Graecis. lta saepius in. Abulfeda legitur , Misram vel al Cahiram fuisse ornatam As,

si e. c. nuncius victoriae ab exercitu reportatae appelleret , vel ipse Solthanus in urbem victor rediret , aut alia quae-. dam publicae laetitiae causa contingerent. In processionibus ille tenebatur ordo, ut milites praecederent, sequerentur pro- ceres , Imperatorem clauderent et sequerentur eunuchi: qua de re suis locis clarius. Pia vota, quae a factionibus trans- eunti Imperatori acclamabantur, appellabantur εὐφημέαι , et 4cta. Etde his, uti de factionibus, mox loco suo commo- dius dicam. Conf. p. 587. D. Attingam hic tantummodo , di- versis diebus festis in diversas sacras aedes processum fuisse, ut festo Nativitatis et Paschatis ad magnam Ecclesiam , seu S. Sophiam , die dominica post Pascha ad SS. Apostolos,

L3

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 17

die assumtionis vel ascensionis Christi in coelum ad Pegas seu Fontes, festo Pentecostes ad S. Mocium, festo S. Georgii ad Magnauram etc. Hae processiones erant typicae, seu fixae et ex praescripta formula ceremonialis certis suis diebus alligatae , ut non posset Imperator commode domi manere , aut alio ire, quam praescriptum esset. Aliis enim diebus dominicis mane- bant Imperatores intra palatium , et frequentabant aulicas suas ecclesias, quas inter praecipuae erant ἡ τοῦ Κυρίου et ἡ τῆς Θεοτύχου τοῦ Φάρου. Hinc intelligitur, quare τὰς τυπιχὰς προελεύσεις dixerit Cedrenus p. 635. D. μηδέποτε ἐν ταῖς τυπιχαῖς πρὸς ϑέαν τῶν ϑείων ναῶν προελεύσεσε κενὸς xai ἄκαρπος ὥφϑη. Manavit hic ritus e more veterum Imperato- rum Romanorum certis diebus ad Iovem Capitolinum , aliis ad aedes Victoriae in castris suburbanis, aliis alio procedendi et sacrificandi, de quo ex Herodiano et similibus scriptoribus constat. Russi, qui paene omnes civiles sacrosque et aulicos ritus 8 Graecis assumserunt, eundem paene ordinem tenent in suis sacris processionibus; quarum unum specimen e libro Anglice Scripto et in versione Belgica, qua utor, .$taat van Groot Russland inscripto depromam, «quo loco non potest inveniri alius , qui rem praesentem magis illustret. Commentarii vicem praestare potest ad hoc caput Nostri, et omnia eius illa, in quibus processiones sacrae describuntur. Quum pauci sint, qui Belgice calleant, necesse est, lectoris in gratiam locum prolixum quidem, at eximium latine verti. Legitur dicti libri . 5558 — 561. Nam Anglicum primigenium exemplum, a quo Belgicus factus fuit ille liber auctore À. Moubach, ad manum non est. "Verba igitur eius haec sunt: » Quandoquidem de sanctificatione rum [festo τῶν φώτων. de quo vid. Caput Nostri 26. L.].| in superioribus mentionem feci, quae peragi multis cum ceremoniis solet, non iniucundum erit meo lectori . eas enarratas legere. —Fiebat haec aquarum sanctificatio ex- tra urbem, Moscoviam, super flumine cognomine; in quo glacie excisa magna fit fenestra quadrata, cancellis praemu- nita- - Circa hos gradus tribunal erigitur, pannis rubris instratum , intra quod erat metatorium , in quo Imperator cum praecipuis clericorum manebat. Metatorium hoc habe- bat quatuor portas ad modum arcuum apsidatas cum su- perimpositis mahs aureis. [vid. quae infra p. 242. 6. de po- mis 'aureis carruchae imperialis dicimus.] Cancelli lacunae in glaciato flumine factae praetenti sesquipedem alti et panno rubro pariter instrati erant. Ad eorum quatuor angulos sta- bant columnae - - apsidatae , ut formarent thronum aut tri- bunal, intra quod octo vitreae lampades ardentes pende- bant. Ab uno eorum latere descendi poterat in aquam Constantinus Porphyr. Vol. II. 2

* 418 10. IAC. REISKH .|COMMENTARII

duobus gradibus, rubro panno instratis - - Solum | instratum .erat tapetibus Turcicis; thronus imperialis ultra solum tri- bus quatuorve gradibus eminebat, inauratus , panno argenteo tectus in solum aliquantisper excurrente , instructus turriculis, quibus cruces inauratae insistebant. "Thronus Patriarchae, ili ad dextram positus, gradu uno erat altior , minus tamen splendidus. [Memorabilis hic locus de fastu Cleri Russici, fastigium ultra imperiale appetentis, quod Graeci tamen ausi: non. fuere. ] Processio ad hunc locum ita fiebat. Primus pro- cedebat Capitaneus, quem protectores Imperatoris sequeban- tur. Post eos eodem ordine procedebat caterva veneta, tum prasina , postremo loco russea, gerentes hastas artificiose tor- natas; postremi veniebant sclopetarii. Ptotectores hi omnes erant sanguine nobili, collocati in orbem circa locum ceremo- niae dicatum. | Succedebat ingens numerus clericorum , coram. quibus imagines sanctorum dependebant; post eos veniebant popae cum laternis et inclusis cereis ardentibus, tum alii pi- ctos sanctos gerentes. Inde prodibat magna et ponderosa crux, circa quam gestabantur Seraphini [ zzvy/« vel εὐτυχεῖα ] de- aurati, super longis contis. Rursus alii prodibant pontifices gestantes discos et pateras argenteas, et calices pellibus rubris tectas, in quarum paterarum . una camelaucium Patriarchae erat. Excipiebant sacerdotes ordinis varii, induti vestibus auro rigidis argentoque , tum Episcopi quidam et Archiepi- scopi splendide vestiti. Archiepiscoporum mitrae splendebant auro et argento, et oris pellium. armelinarum ; quas Episcopi quidam manibus gestabant. Post Archiepiscopos ibant pueri cantantes splendide vestiti, tum monachi tres aut quatuor cum thuribulis fumantibus, quae agitabant coram Patriarcha, quem ducebant [z«gaxgerovusvorv] duo alii monachi, habentem. in manibus auream crucem super pulvinari rubro. Patriarcha indutus erat panno argenteo, cui insutae erant ante et retro taeniae [ ποταμοὶ ] panni satini cum insutis filo aureo cruci- bus. Ad eius dextrum genu dependebat e loro phrygiato ma- Ed.L.6nucium [ἐπιγονάτειον | quadratum pbrysiatum pariter cum aureis dependentibus bulbis villosis [ quasten ]. Patriarchae succedebant Boiari splendidissime vestiti, et tum Czarus ipse ultra fidem splendido aureo panno amictus, gestans in capite auream coronam, ornatam gemmis ct margaritis, prehenso brachio ductus a duobus Principibus, sequentibus alis proce- ribus usque ad locum ceremoniae. Ubi exacta aliquali mora capiebat Patriarcha thuribulum , quod aquae admovebat , dein accedebat ad Czarum ad distantiam trium vel quatuor pedum, et coram eo thuribulum agitabat. Czarus descendebat de ikrono, inclinabat se coram Patriarcha, interea dum hic thu- ribulum aliquoties super Imperatoris caput agitaret ; et ambo

$5

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LID. I. 10

sese invicem inclinato corpore adorarent. Quo facto Czarus ad thronum reversus expectabat , donec Patriarcha proceres praesentes et populum thure sacro initiasset. Post interiectas alias ceremonias procedebant aliquot sacerdotes cum codice sacro admodum splendide compacto , hexamito rubro involuto cum bucculis aureis et gemmis ingentis pretii. Ex eo codice recitabat Patriarcha textum , adstante interea Imperatore ca- pite nudo, Lectione finita accedebat Patriarcha ad Imperato- rem cum codice, eique illum osculandum offerebat. Quem Imperator unaque Patriarchae manum osculabatur. Quo facto ambo ad thronum quisque suum redibant. Inde sacerdotes duo codicem sacrum rursus auferebant. Imperator et Pa- triarcha descendebant de throno quisque suo et procedebant versus aquam apertam. Patriarcha descendebat ad eius su- perficiem per gradus factos, Imperatore interim non tecto coram cancellis adstante, quamdiu consecrationis actus dura-

. ret, quae multas post ceremonias ope crucis aureae, cui in-

serta erat patera argentea, fiebat. Ea peracta rursus impo- nebat Czarus suo capiti coronam , et Patriarcha sibi mitram episcopalem , et ad thronum quisque suum redibant. Deinde afferebatur ad Patriarcham consecratae aquae [τοῦ ἁγιάσμα-- τος } nonnihil in patera argentea, item crux aurea, et ad- spergillum , singula iu singulis scutulis argenteis. Cum hoc apparatu adibat rursus Patriarcha Czarum, qui caput nuda- bat, crucem auream a patriarchae dextra oblatam osculaba- tur, et sic tandem aqua consecrata respergebatur ; quod idem coronae imperiali et vexillis praesentibus fiebat. Eo facto ad thronum quisque suum redibat. Veniebant deinde archiepi- scopi et proceres ad osculandam , quam dextra sua Patriarcha tenebat, auream crucem, sacerdotes inferiores respergebat Ar- chiepiscopus aliquis apud Patriarcham stans. Sacerdotes alii e scutulis aqua consecrata plenis populum respergebant cir- eumstantem. "Undecunque coníluebat turba ad hauriendam aquam cum situlis et urceis. His omnibus peractis benedice-

.bat Patriarcha manibus decussatis ter, primum Czarum , dein

Clerum et proceres, et tertio plebem ; quo facto ultimo tan- dem protectores rursus abibant, et tota processio repetebat

᾿ vestigia eodem ordine, quo venerat , et dies ille hilariter con-

sumebatur. «

Hactenus Anglus ille Moubach. Iam redimus ad filum nostrum et verbulum de processionibus civilibus addimus , quae vel quotidianae, vel solemnes, vel peraticae erant. Quo-

.tidiana processio erat Senatorum , seu procerum in aulam ad

salutandum Principem et ad functionem sui muneris exsequen-

. dam convenientium. Haec stata erat, et non indicebatur,

fiebatque bis per diem, mane et vespere, seu post meridiem.

20 IO. IAC. REISKI!. COMMENTARII

De hac agit caput primum libri secundi nostri ceremonialis ex professo, hic autem .in iranscursu tantum mentio fit in verbis τῆς χαϑημερινῆς ἱσταμένης προελεύσεως, ἔχου το stante, id est zncipiente, processtone. ϑοϊοιηηοβ pridie indice- bantur , €t debebant tunc proceres in palatium procedere λ- λαγμένοι, mutati, hoc est zm novis robis, en gala, vestibus splendidis et ad pompam compositis. Processiones Senatorum in curiam solemnes diebus solemnibus ad gratulandum et ac- clamandum Principi £v ἐοϑῆτι ἱερᾷ, id est candida veste , ut Petavius interpretatur, memorat 'Themistius p. 55. init. "Ta- les processiones erant ad Circum , quotannis olim septenae, deinde quinae ; item ad horrea publica, lustrandi frumenti ibi depositi gratia; item ad balneum. Quando nempe Impe- rator, aut Imperatrix lotum irent, fiebat processio ; uti etiam quando legati exteri exciperentur ; 'et alia talia , quae hic per- strinxisse suffecerit. Ad processiones peraticas refero , quan- do. Imperatores, relicto palatio, in praedia seu urbana, seu suburbana, in Pera, ultra sinum Ceratinum , aut et in Asia sita, concederent ; quo tempore officia multa aulica et pro- cessiones quotidianae feriabantur. Talis absentia e palatio et . rusticatio processus appellatur, quia Imperator ex augusta sua sede procedebat alio. Refero huc quoque vindemialia ; "quando Imperator amicos, quos vellet, ad se in vineas suas invitabat.

A. 6. [5, 13.]. μεγάλῃ ἐχκλησίᾳ. lta appellabatur templum S. Kk cue

A.8. ἰ5, 17-] πρὸ μιᾶς ἡμέρας τῆς οἵας οὖν -- ἕορ-

τῆς, ἰά est ἡμέρᾳ μιᾷ πρὸ τῆς ἑορτῆς, uno die ante festum. Solemnis ille mos loquendi Graecorum novorum est. Sic ali- bi apud Nostrum πρὸ ἡμερῶν ὅσων ἄν χελεύσωσι, tot diebus ante quot iusserint. "Malalas T. 11. p. ro. circa fin. πρὸ dA yov διαστήματος τῆς πόλεως, id est ὀλίγῳ διαστήματι πρὸ τῆς πόλεως. Photius in Lexico inedito apud Dodwellum οὗ τετραχόσιοι πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν κατέστησαν τῶν À τυράννων, CCCC septem. annis ante XXX tyrannos obtinebant. lam ve- teres quoque sic loquebantur Graeci et Latini. Olympiodorus apud Photium Bibl. p. τοῦ. ed. Hoesch. penult, πρὸ τριά- κοντα τῆς “Ραβέννης μιλίων παρὰ τοὺς ὅρκους προστάττει τούτους ἀναιρεϑῆναι. Diodorus Siculus p. 160. 97. ed. 77765- sel. πρὸ ἡμερῶν εἴκοσι, viginti diebus ante. Apud Capitolin. in M. Anton. est ante biduum (id est altero ante die) quam. exspiraret. v. 'V. 1. Ser. Hist. Aug. p. 567. et Corsini Ap- pend. ad Notas Graecor.. Simili modo ἀπὸ usurpant. No-. vella Zenonis: φωταγωγοὺς ποιήσει ἀπὸ ἕξ ποδῶν τοῦ πάτου εἰς τὸ ὕψος, id est ad distantiam sea pedum ἀπὸ τοῦ πάτου, a solo. Aristides 'T. Il. p. 123. ἀπὸ πολλοῦ τοῦ δουλεύειν

ÀD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. 118. I. 2I

εἶναι, pro εἶναι πολὺ ιἀπὸ τοῦ δουλεύειν, πολὺ ἀπεῖναι vel ἄφε- στάναι τοῦ δουλεύειν, multum a servitute abesse. Non multum abludit illa "Theophanis dictio p. 125. A. 7. μετὰ τὴν τριήμε- Qo» τῆς προδοσίας, id est τρίτη ἡμέρᾳ μετὰ τὴν προδοσίαν.

Ibid. [5. 18.] οἱ πραιπόσιτοι. Ὑ ἃΥῚϊ memorantur antiquio- ribus retro saeculis, quam huius Ceremonialis aetas est, prae- positi ; praecipue praeposiz sacri palatii, etcubiculi, et mili- tum. Qui autem hoc libro memorantur praepositi , non sunt nisi praepositi cubiculi. Aut certe erant ambo illa munera praepositi palatii et cubiculi tunc temporis ita coniuncta, ut separari nequirent , sed eidem homini inhaererent. Antiquio- ribus autem temporibus diversi erant praepositi sacri palatii , et praepositi cubiculi. Quamvis enim reperiantur Saec. IV. et V. praepositi sacri palatii , qui Eunuchi fuere, non tamen ex eo se- quitur , praepositos palatii et cubiculi eosdem illo tempore, aut omnes palatii praepositos eunuchos fuisse , quemadmodum omnes praepositi cubiculi eunuchi erant , et esse debebant. Reperiuntur enim viri integri in praepositis palatii eorum temporum , ut Boé- thius et Cassiodorus ; neque erat causa, ob quam V. Cl. Ha- genbuchius in Commentario ad Diptychon Brixianum p. 28. aut dubitaret de fide atque peritia illorum , qui titulum Cas- siodori ex eius codice manuscripto , qui in bibliotheca Ampl. Senatus Lipsiensis asservatur , excerpserunt, aut scribam il- lius codicis ignorantiae accusaret, propterea quod Cassiodo- rum praepositum palatii appellaverit. Putat V. D. aut non recte exscripsisse compendium scripturae illos, qui codicis il- lius notitiam dedere, aut scribam ipsum non recte reddidisse compendium , quod coram se in antiquo codice, e quo suum derivabat, repererit. Sed ipse meis oculis vidi scriptum ibi esse exquaestoris et sacri palati ppsiti et patricii Romanorum : neque video ego quidem, quare auctoritati libri manu exarati derogandum , et loco vocis praepositi vox praefecti substituen- da sit, quum et nomina dignitatum et munia successu tempo- rum variaverint. 1n Menologio Basiliano T. I. p. 20. πραι-: πόσιτος τοῦ βασιλέως appellatur ex illorum temporum usu, seu praepositus palatii, S. Romulus, qui, pro temporibus il- lis, quibus vixisse perhibetur, vix potuit alius, quam prae- fectus praetorio fuisse, et ab aliis πραιπόσιτος τῆς αὐλῆς no- minatur. Et sane quae dignitas erat sub primis Augustis praefectura praetorii, ea sub 'Theodosiis et secutis erat prae- Ed. L. 7 positura palatii. Qui autem a Graecis medii aevi nude prae- positi appellantur, illi sunt semper eunuchi, et quidem eu- nuchorum principes. Quot fuerint numero, mihi non con- stat: modo de uno sermo fit, modo de pluribus, ut hic loci. Quum teste Τ' heophylacto Simocatta Romani consueverint Prae- positum appellare τὸν εὐγούχων τῶν εἰς τὴν βασιλικὴν δορυ-

D id

22 IO. IAC. REISKII COMMENTARII

qoptav τεταγμένων xoovqatorarov , eunuchorum ad comitatum regium deputatorum. principem , et aliis ὅ ἀρχιευνοῦχος ita di- catur; vid. Malala T. lI. p. 3r. et ibi Chilmead. ; credibile est, non fuisse, nisi unum. Sed quum persaepe multi essent. Imperatores collegae , interdum tres vel quatuor, fere sem- per duo , credibile est, unumquemque peculiare sibi cubicula- riorum seu spadonum habuisse obsequium , aut familiam ; et tot fuisse praepositos , quot familiae spadonum. — Praeterea habebat Augusta quoque suum praepositum , et plures si essent Augu- stae, ut saepe erant, tot erant earum praepositi et familiae Cu- biculariorum , quot ipsae. "l'andem habebat quoque Patriarcha suum praepositum : sed non semper. Certe memorat de illo noster auctor , ut de re obsoleta ; et huc denique non pertinet. Hinc intelligatur, quare L. II. c. 2. p. 994. B. 56. ὃ ἀπραιπό- σιτὸς nominetur, seu protopraepositus. De officio praepositi pauca strictim. nunc dicam: plura enim hac de re in processu operis occurrent. Erat a sacro Imperatoris corpore domi foris- que, in Ecclesia, in Senatu, in cubiculo, ubique , proximus , immediate cum principe loquebatur, referebat ad ipsum de re- bus occurrentibus, accipiebat ab ipso mandata, quae porro aliis proceribus , ad quos quodque pertineret , impertiebat. Hic e. c. videmus praepositum pridie magni festi de instante religio- ne dominum admonuisse, et ab eo mandatum accepisse, cra- stinam processionem indicendi. Comitabatur Imperatorem in ecclesiam , ad ipsum usque sacrificatorium , porrigebat ipsi ce- reos, ubi opus erat, et ab ipso vicissim redditos recipiebat , ministrabat ipsi apocombia , seu oblationes, quas Imperator in magnis festis solebat in altari deponere; induebat et exuebat ipsi infulam , pro re exigente, dabat ad nutum Imperatoris signum Ceremoniario , quando ille celeusma dare , id est. proceres con- gregatos ad procedendum hortari deberet; recipiebat ab Impe- ratore traditos illi libellos gratulatorios factionum , introducebat Patriarcham ad Imperatorem post finitum sacrum officium, et rursus educebat; eulogias, seu panes benedictos , a Patriarcha Imperatori datos , secum ex ecclesia in palatium deferebat. Mit- to alia. De praepositis conferri possunt Du Cange in utroque Glossario h. v. Fabrottus in Glossario ad Cedrenum , Bacchinus ad Agnellum p. 70., ubi non improbabiliter existimat, praeposi- tum sacri cubiculi ab Agnello maiorem cubiculi appellatum fuis- se. De praepositis cohortium , aut militaribus vid. Vales. ad . Amm. Marcell. p. 5oo.

À.9. [5, 18.] ἐν τῷ χρυσοτρικλίνω. Dicitur hic praepositus stante, id est co&unte in consistorio processione quotidiana, vel corpore procerum , qui ex officio quotidie in aulam convenire debebant, ingressus in Chrysotriclinum admonuisse Imperato- rem de instante festo. Quare autem in. Chrysotriclinum? | Sci-

AD CONSTANT, PORPH. DE CERIM. LIB. I. 23

licet ibi erat ipsa propria Imperatoris sedes. Aedes hae, au- reum triclinium dictae, erant ordinaria Principum Byzantino- rum habitatio, pars tantum ncn praecipua magni palatii. Sane Luitprandus aureum triclinium appellat praestantiorem palatii | partem , et Romanum Lecapenum , quo tempore summa gaude- bat potestate, in eo ait habitasse, ut summum Imperatorem, caeteris collegis , filiis et genero, solo nomine tenus imperanti- bus, ideoque in alias palatii partes, ceu viliores, ablegatis. Verba sunt Legat. C. 9. /n hoc igitur Romanus aureo tricli- nio, quae praestantior est pars , potentissime degens, caeteras partes palatii genero Constantino , filisque suis Stephano et Constantino distribuerat. E pag. 5. nostri Cerem. apparet, ibi fuisse τὸν ἱερὸν χοιτῶνα, sacrum coetonem , vel dormitorium Imperatoris , et huic adiunctum secretum , in quo excipere salu- tantes proceres solebat. In illo secreto erat concha , seu arcus , cum fenestra, sub quo arcu stabat imago aurea lesu Christi in throno sedentis, coram qua Imperator devotione sua defunge- batur mane surgens, antequam aliud quid aggrederetur , item coram illa imagine faciebat preces ex ecclesia in palatium rever- sus; et sic demum se in cubiculum suum privatum recipiebat. *[Aurei triclinii portae argenteae, mensaque argentea, Con- stantini Porphyrogeniti opus. Custodia purpurea pro vestibulo cubiculi Imperatoris. Scriptor. post Theophan. p. 281. ldem Constantinus triclinium aureum argento égreq«rocs. lbid. p. 284.]* Digni sunt ulteriori consideratione ambo loci, qvos V. Cl. excitavit. Non quidem iam de argenteis portis et argentea mensa dicam , de quibus commodior alibi erit agendi occasio, sed videndum , quaenam illa sit purpurea custodia. Est sane in Graeco aeque atque Latinis Combefisii πορφυρᾶ φυλαχὴ

custodia. "Verum, si Graeca inspiciamus attentius , haud difücile est mendam detegere atque emendare. Verba sunt: xai πορφυρᾶν φυλακὴν ἔμπροσθεν τοῦ Κοιτῶνος αὖ- τοῦ ἐδείματο, δοχεῖον τῶν ὕδάτων δημιουργῆσας, ἣν στύλοις μαρμαρέοις περιεχύχλωσεν , λειότητος αὐτοῖς ὑπεραυγαζού- σης. Apparet continendis aquis destinatum illud opus fuisse. Ergo non φυλαχὴν, custodiam scripsit auctor, sed φιάλην, phialam. Áppellant nempe phialam , conditorium aquarum, vastum lacum aquam servantem , praesertim cum superimposi- tis fistulis aquam eiaculantibus. Talem fontem e marmore porphyretico struxit Constantinus coram Coetone suo. Confir- mant id sequentia: ἀετὸν ἐξ ἀργύρου τῇ τοῦ ὕδατος ἐφίστη- σιν αὐλῷ etc. aquilam argenteam aquae oed superimpo- suit -- Alter locus et mancus, et affectatione floridi styli obscu- ratus est. En illum: Χρὴ ov» καὶ περὲ τοῦ χρυσοτριχλίνου διηγήσασθαι. ὃ [leg. ὃν ὁ] μηχαγνικώτατος ἄναξ πολυανϑῆ τι- γα καὶ εὐοῦμον ῥοδωνιὰν [ἐποίησεν] εἶγαι, τῶν πολυχρόων

» 24 10, IAC. REISKII. COMMENTARII. -

xal λεπτοτάτων ψηφίδων, διαφόρων ἀνθῶν ἀρτιφυῶν χροιὰς μιμουμένων. ot μέσαι τῶν ἑλικοειδῶν συμπλοχῶν περικλειό- μεναι καὶ τῇ συνϑέσει διαμορφούμεναι τὸ ἀσύγκριτον ἀπο- φέρονται. ἀργύρῳ τοῦτο ἐστεφάνωσε xai δίκην ἄντυγος τοῦ- τὸ περιλαβὼν τοῖς ὁρῶσιν ἀχόρεστον ἐπεχορήγει τὴν TÉQWLV. Sic saltim ad Grammaticae leges et ut sensus integer emergat, constituendum esse locum existimo , eiusque hunc esse sensum. Oportet nunc de Chrysotriclino exponere, quem JDomiünus fa- bricandi dexterrimus effecit esse velut scatentem floribus et sua- viter. fragrantem | hortum. rosarum, | varicoloribus et admodum. subtilibus tessulis colores diversorum florum veluti. recentium imitantibus; quae tessulae mediae interceptae et conclusae « si- nuosis plexibus ramorum et innumerarum partium artificiosa compositione ad imitationem florum. conformatae omnem | com- parationem. excedunt... Hoc |non. Chrysotriclinum , sed. τὸ ἔρ- yov , opus musivum,] coronavit argento, et velut circulo com- plexus, exhibuit spéctantibus spectaculum. insatiabilis. voluptatis. Concludo ex his verbis, pavimentum chrysotriclini fuisse opere musivo seu tesselato factum , in quo varii coloris et magnitudi- nis lapilli varie compositi flores referrent, qui discreti intercur- rentibus ramis arborum et in multas areolas distincti tandem ar- genteo circulo comprehenderentur. Adhuc id noto , triclinium in hoc libro et Byzantinis Scriptoribus non id quod Latinis , non conclave, coenaculum, diaetam , sed. totum aedificium plura conclavia complectens significare, verbo palatium, ut patet e Script. post Theoph. p. 89. A. r. sqq. et gr. B. 6. et aliis multis locis. | u tems de $. Louis et beaucoup devant le mot. de Sale significit palais, une grande maison ait Du Cange ad loinville p. 240. Conf. idem Gl. lat. v. Sala. lam Ammia- ni Marcellini aetate consuevisse triclinium pro tribunali , vel pa- latio dici, constat ex eius L. XV., ubi ministrum triclinii rationa- lis memorat. Imo dudum ante illum , e Scr. H. Aug. pag. 648. 5.patet. Apud Nostrum ubique 9 τρίχλινος, non τὸ TQ/xÀi- 70», neque zguxA(vio» inveni. "Videtur χλίγνη in hae compo- sitione idem atque στέγη significare, τρίκλενον, τρίστεγον , trium. contignationum aedificium , etiamsi pauciorum aut plu- rium esset. 4. À. 9. [5, 19.]. τῆς καϑημερινῆς προελεύσεως. De quoti- iana processione seu conventu procerum in aulam dicendi uberior erit locus ad libri secundi primum caput, ubi ritus et leges eius exponuntur. Hie suffecerit annotare , eam repetendam esse a veterum Roman. ritu , quo nempe clientes patronorum limina Ed.L.8:ane frequentare solebant, quem primi Imperatores Romani quoque ex veteri more velut amicitiae significationem retinue- runt, et secuti processu temporis in leges et ceremonias religio- sas aulae receperunt , quas omittere nemo salvo cultu Principis

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIP. 1. 25

posset. Satis notus ille mos patronos, Senatores , Imperatores salutandi , ut de ilio dicere hic loci supervacaneum sit. Vid. Scr. hist. Aug. T. Ll. p. 29. Tantum id dicam , ut veterum Imperatorum maior potestas , minus invidiosus et remissior erat cultus, ita posteriorum , seu Dyzantinorum , in minore po- testate ambitiosior et magis pompatica atque φορτικὴ erat ve- neratio; et perinde quoque salutationes procerum , non iam velut amicorum paullo inferiorum , sed ut cultus a servis de- bitus et rigide exactus. In illis quotidianis processionibus ma- ᾿ tutinis ab hora diei prima (vel septima nobis) usque tertiam (seu decimam fere) et pomeridianis patebat palatium , reliquo tempore clausum erat; ut e nostro Ceremoniali 7. c. et.e Luit- prandi legatione discitur. Erant illae processiones ut conven- tus nostrorum procerum in sua tribunalia, aut ad intima con- silia cum domino agitanda. Nam per illas processiones admi- nistrabantur imperii negotia. Patet ex nostro Ceremoniali , et ex Continuatore Constant. in Script. post Theophan. p. 88. B, ubi interpres mentem auctoris et dictionis ἡ χαϑ' ἡμέραν προ- éLlevotg non percepit. Verba sunt: τὰς συνήϑεις τῶν πρα- γμάτων ἀντιλήψεις χαὶ xaJ! ἡμέραν [ita ibi leg.] προελεύ- σεις ἐν αὐτῷ δὴ τῷ τρικύγχῳ ἐξετέλει. — Perficiebat curatio- nes rerum, et quotidianas processiones in ipso Triconcho. [ta debebat reddi. Notat hoc factum historicus, ut insolens. Nam alias quotidianae processiones in Chrysotriclino fiebant , ut ex nostro loco patet.

4. A. ult. [6, 1.] ὑπομιμνήσκουσι. Consultant, interrogant, sciscitantur eius assensum , dissensumve, et in utramque par- tem voluntatem, ta usurpat Constant. Vit. Basil. p. 144. D.5. aliique Byzantini saepius, et ipse iam M. Antoninus phi- losophus IV. 16. p. 81. ult. ed. JMer. Casauboni , imo ipse iam Demosthenes p. 47. 58. ed. Lambini. l1nde ὑπομνήματα ap- pellantur, seu consultationes Patriarcharum , illae literae , per quas sententiam de casibus dubiis rogantur et quibus τὸ δοκοῦν subscribunt. "Vid. Du Cange Qloss. Gr. ἢ. v. et quae docti Benedictini auctores novae Artis diplomaticae T. I. sect. 2. Cap. l. artic. 3. toto de indiculis disputant. Interdum quoque potest accipi pro citat, evocat. Et eo modo usurpatum fuisse admonere apud Latinos medii aevi constat ex Du Cange Gl. Lat. v. admonitio debitoris , sommation , adjournement. Suggerere quoque et sugsestio dicitur. vid. Alteserr. ad Anastas. p. 56.

B1. [6, 2.] τούτοις. Membr. τούτους.

B. 4. [6, 4.] τοῦ xovfovzAsíov. Οἱ τοῦ χουβουχλείου sunt. cubicularii, quorum frequens hoc in opere mentio fit. Erant omnes eunuchi, et sub dispositione Praepositi, de quo superius egimus. Video a Fabrotto et Du Cangio Cubicularios €t Coetonitas pro iisdem haberi , auctoritatibus non contemnen-

*

20 IO. IJAC. ΒΕΙΞΚῚ COMMENTARII

dis. Glossae certe etalii veteres unam vocem per alteram expo- .munt. Sed ex nostro Ceremoniali patet, diversos hos ab illis fuisse. Coetonitae tantum Coetonis seu Dormitorii curam ha- bebant, et nocturnas curabant sacri corporis necessitates: Cu- bicularii autem diurnas. Erat autem horum officium praecipue , ut vestiarias arcas depromerent, et quo opus, apportarent, re- ponerent rursus et asservarent. psi tamen non Imperatorem induebant ; pertinebat enim id officium ad vestitores , de quibus mox. Qui cubiculariorum hac sollicitudine fungerentur, au- diunt in nostro Ceremoniali oí τῶν ἀλλαξίμων τοῦ Kovfov- xAttov, praefecti mutatoriorum cubiculi. Alii curabant, ut cubiculum Augusti nitidum esset , et hi erant veterum στρῶται. vid. Athenae. p. 48. aut οἱ ἐπὲ ταῖς παστάσιν ἑστῶτες, ut Anthologia p. 52: alii potum inferebant ad sacram mensam , alii praelegebant , quae imperaret Imperator sibi de libro scripto recitari; alii cereos ardentes tenebant, quos Imperator in Éc- clesias devotionem suam faciens a Praeposito porrectas in ma- nus sumebat, aut apud sacras imagines depangebat. Alii ca- nebant et musicam exercebant coram Imperatore; alii oblatio- nes, quas Llmperator in altari depositurus esset, ferebant, et domino per manus Praepositi sui tradebant; alii faciebant orbem circa. Imperatorem , quando in Ecclesiae vestibulo aut calceos aut vestes mutaret, aut caput nudaret induendae infulae causa , ne scilicet a barbato quodam capite nudus conspiceretur. Multa alia erant officia cubiculariorum. Habebat quoque Augusta suas cubicularias. *[De magno cubiculario Imper. vid. Villehard. pag. 501. cum not. Du Cangii. ]|* Sed fueruntne iidem szentia- rii et cubicularii ? aut saltim , fueruntne silentiarii peculiare quoddam genus cubiculariorum ? | Sane illam prodidit opinio- nem Alemanus in notis ad Procopii historiam arcanam. Fallitur autem procul dubio vir doctissimus. Non tantum enim Cere- moniale nostrum Cubicularios a Silentiariis perspicue distin- guit, sed etiam hoc liquido refellit eum quod p. 41. B et alibi nostri operis σελεγντιαρίσσαι, .uxores silentiariorum commemo- rantur. Non erant ergo Silentiarii spadones, quandoquidem ma- riiati erant. Atqui cubicularii debebant omnes castrati esse.

B. 4. [6, 4.] τῷ κατεπάνω. Peculiaris dignitas est ὃ χατεπά- 7c, unde depravatum fluxit Catapani nomen in historia Apula, et putant quidam Capitanei nomen inde deductum. Guilielmo. Apulo in rebus Normannorum apud Du Cange ad Alexiad. p. 229. est Catapan. Qui Catapan fuerat Graecorum. missus αὖ urbe. Conf. Idem p. 275., ubi ait, quemvis praefectum provinciae designare. ΓΑ Graecis originem ducit magistratus Apuliae. et Neapolis Stratici et Capitani, quod adhue hodie: nomen superest. Dignitates Galli a Gothis habuere. Conf. Freccia de Subf. et Giannon. p. 245. sqq.]* Verum à xaerezavo

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 27

vel Capitaneus , de quo hic sermo , non excedebat sacro pala- tio, non ibat in provincias, sed regebat τοὺς βασιλικοὺς seu Caesarianos. Habebat sub se Domesticum Basilicorum , et in- troducebat principes peregrinos, Imperatoris vasallos, ad col- loquium heri, ut ex p. 81. D. ult. patet. In epistola Alexii ad Henricum V. in Alexiade p. 94. 1. commemoratur aliquis πρωτοπρύόεδρος xai κατεπάγω τῶν ἀξιωμάτων. Sed et ille diversus est a nostro, idemque videtur cum Magistro sacrorum officiorum.

Β. 4. [6, 5.] τῶν βασιλικῶν. Verti passim Basilicos , re- tenta graeca voce, quod in talibus tutissimum est, passim Cae- saríanos, ad aliorum exemplum. Goarus ad Cod. p. 25. n. 8. regios domesticos vertit, (habitabant profecto in palatio ,) Com- befis. in Script. post Theophan. p. 197. comutatenses. Basilici medio aevo Gasindii appellabantur, a germanica voce Gesin- de , quasi dicas familiares , ad familiam pertinentes: cortigia- ni , uomini della famiglia , ut interpretatur Murat. T.I. Ant. Ital. p. 124. Appellabant quoque 7'/assos seu basos, id est sodales ; item Gardingos, a «varten, Aufwaerter. "Videntur cum ordine ministrorum convenisse, qui hodie in aula Turcia

sub nomine Cjauschorum (j«3*Vz- obtinet. Mittebantur enim, ut hi solent, in provincias, cum mandatis regiis ad expedienda negotia minoris momenti. Patet e Constantini nostri vita Basi- lii Macedonisl. c., Scriptor. post Theophan., ubi dicitur dives illa matrona, quae Basilium invisebat, et ab eo mater regis appellabatur, unici exempli titulo , rogasse Βασιλικὸν ἀποστα- λῆναι τὸν ἀπογράψασϑαι xai παραλαβεῖν ὀφείλοντα τὴν πε: ριουσίαν αὐτῆς, mitti Comitatensem aliquem , qui eius facul- tates in acta redacturus , et in fidem manusque accepturus es- : set. Conf. Du Cange Gloss. Lat. v. JBasticus. Fuerintne foeminae quoque Pasilicae, non dixerim. — Fere colligatur fuisse ex loco Script. post Theoph. p. 244. B, ult., ubi Βασιλικὴ ali-

᾿ qua memoratur, nisi uxor alicuius Basilici fuerit. De Domesti- cis numero pluribus et genere variis passim agendi erit occasio. In genere tenendum , Zomesticum recentiori Graeciae dictum fuisse omnem praefectum maiorem , primum sui generis. Vid. Goar. et Gretser. ad Codin. Guther. p. 423. Vales. ad Amm. Marcell. p. 52.-B. et 94. Domesticorum origo mihi videtur haec esse. [nitio erant domestici, id quod appellatio significat , οἰχειαχοὴ, familiares, ministri penitioris admissionis, domi- norum omnium, etin specie iudicum , praetorum , magistra- tuum; iidem qui alio nomine apparitores, qui praesto essent mnperanti , et mandata exsequerentur , et dominum tuerentur. Ed. L.9 Crevit hinc ordo domesticorum palatinorum , qui initio nihil aliud quam apparitores erant , et Imperatorem. tantum in urbe . comitabantur, protectoribus eum in acie stipantibus. "Tandem

- 98 . 10. IAC. REISKI] COMMENTARII

processu temporis colliquati fuerunt in unum corpus tam urbani . quam castrenses corporis custodes, et dicti domestiei protecto- res. Sed neque hoc semper mansit. Abiit enim sensim in de- suetudinem nomen Domesticorum , et nomine scholariorum mu- tatum fuit; sic tamen , ut princeps eorum per excellentiam ad- huc domesticus appellaretur, tanquam in memoriam veterum Domesticorum , qui iam non amplius Domestici, sed partim οἰχειαχοὲ vel βασιλικοὶ, urbani nempe aut palatini, partim vero Scholarii, castrenses scilicet , audiebant, Ab illo dome- stico Scholarum , id. est Principe ac praeside Scholarum , dicti deinceps fuerunt Domestici, quotquot in schola, scrinio, mu- nere suo essent primi; ut Domesticus Hicanatorum , Domesti- cus castrorum , Domesticus Cancellariorum ete. Omnium ma- ximus erat Domesticus τῆς Ἑῴας, Orientis, ethoc aliquanto minor τῆς Zívo&coc , Occidentis. lllum orientalem intelligunt , si simpliciter Domesticum appellant. Audit quoque Megado- mnesticus , sed post Isaaci Comneni tempora demum. vid. Scylitz. p. 8o7. B. *[Domestici regum Francorum tempore Gregor. "Turon. Megadomesticus et magnus Senescallus idem sunt. Erat secundus ab Imperatore. Fauchet. p. 485.]* 4. B.6. [6,5.] δημάρχοις. Quum duo praecipui essent apud Byzantium zuo, catervae seu factiones , veneta et prasina , quarum illa albam , haec russam habebat appendicem, erant quoque duo demarchi, seu decuriones, vel magistratus paene supremi, diversi tamen a Democratis item duobus, et ultra Demarchos ipsos eminentibus. Venetae nempe factionis Demo- crates erat semper, quisquis Domesticus Scholarum esset, et rasinae, quisquis Domesticus Excubitorum esset, ut multis Nostri locis constat. De officio Demarchorum dicetur paullo post; nunc dicendum , quinam fuerint oi δῆμοι. Video enim eos a civibus distingui, et ab inquilinis atque sellulariis, et a militibus, ut admodum obscurum sit, quale genus hominum hi fuerint, et cui bono instituti, quos tot turbas edidisse, et lolies summo cum ipsius imperii discrimine reprimendos fuisse loquuntur historiae. Cedrenus p. 765. A. 9. τοὺς πολίτας καὶ τὸν δῆμον iungit. Videtur id quoque dictio Scylitzae p- 815. B. 6. ἅπαν τὸ Ónuorxóv τε τῆς πύλεως καὲ τὸ κοινὸν suadere. Nam si τὸ χοινὸν est communio civium , qui ἃ ma- gistratu oppidano reguntur, necesse est τὸ δημοτικὸν τῆς πό- 4t0c, quod ab eo segregatur, a magistratu oppidano non pe- pendisse , ideoque ad communitatem , ut loquebantur medio aevo, non pertinuisse. Aperte quoque Noster p. 132. D. 5. distinguit τὰ μέρη a τοῖς τῆς πόλεως, et p. 956. infine τὰ μέρη a τοῖς πολίταις. Nicephorus Patriarcha CPtanus p. 156. distinguit ordines sic. 49:90». ἀνδρῶν ἐκ τῶν στρατιωτικῶν χαταλόγων, ἔτι δὲ xai τοῦ γεωργικοῦ, καὶ τῶν βαναυσικῶν

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 29

τεχνῶν, τῶν τε ἐκ τῆς συγχλήτου βουλῆς, xai τοῦ τῆς πό- Asoc δήμου. Habes hic milites, rusticos, scllularios opifices , senatum et populum urbis. Forte intelligit per populum urbis Nicephorus τοὺς χτήτορας, possessores, dictos , id est homines elegantiores ,, opulentos, optimates, quibus in urbe domus propriae et in agris praedia essent, homines peculiatos, Con- stat tamen aliunde, etex iis, quae paulo post dicentur, con- stabit, τοὺς δημότας, quos gregales aut factionales appella- bimus , pro vili indotata plebe plerumque traduci , et ab illis possessoribus dictis distingui. Luculentius igitur idem Nicepho- rus p. 215. c. fin. factionales a civibus distinguit: οὖς ἐπηγά- yero τῶν ἐξζωγρημένων τοῖς τε πολίταις καὶ τοῖς ἐκ τῶν λεγο- μένων χρωμάτων δημόταις παραδίδωσιν. Chronicon Alexan- drin. anno rr. Heraclii: μετά rivo» ἀρχόντων καί τινων οὐ μόγον κτητόρων καὶ κληρικῶν, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐργαστηριακῶν χαὶ δημωτῶν ἐξ εχατέρου μέρους. Habemus hie τοὺς ἀρ- χοόντας, nobiles et proceres aulicos, deinde τοὺς χτήτορας, ci- ves lautiores, illos, qui olim in liberis rebus publicis Graecis εἰ Asiaticis ἐλεετούργουν, onera publica suscipiebant gerenda, ut alendi equitatus, instruendae classis marinae, et sic porro ; tum clericos, postea τοὺς ἐργαστηριαχοὺς, quo nomine conti- nentur omnes, qui in tabernis sedent publicis, venduntque aut alienas, aliunde advectas, comparatasve merces, seu suis manibus effectas, adeoque cum mercatores, tum. sellularii , alias βάναυσοι et ἐπιδιφρίδιοι; et tandem gregales utriusque gregis, nempe veneti et prasini. "lheophanes p. 62. Thessa- lonicae δήμους καὶ λαοὺς coniungit gregales et oppidanos seu cives. Equibus omnibus iisque, quae iam continuatum eo, confieio , greges hos fuisse cum civibus non eosdem , neque ta- men diversos, constitisse greges e civium omni paene ordine ,. eatenus tamen , qua greges, spectatos non habuisse civium spe- ciem. Clarius exponam meam sententiam. Sunt apud nos col- "legia quaedam constantia numero civium cum lautiorum, tum etiam humiliorum , eo instituta, ut, qui illa componunt , ad certum annorum numerum tractandis armis sese exerceant, et vel sagittis suspensum ex alta pertica petant avis ligneum simu- lacrum , vel metam sclopeto feriant. "Talia collegia civibus quidem constant, faciunt tamen peculiare aliquod corpus a re- - liqua communione quodammodo diversum , legibusque et iuri- bus suis gaudens. Talia collegia fuisse τοὺς δήμους puto , in / quae reciperentur omnes civium ordines, quae tamen ,. quia vilis inops turba ubique terrarum numero superat, paene soli ignobiliores conficiebant. "Vel potius eaedem erant catervae ilae cum nostris excubiis civicis, quas cives ad certum an- norum numerum obire ex lege tenentur; quia tamen ea res ab exercendis opificiis et quaestibus quemque suis avocaret, vicariis

30 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

demandant , publica mercede alendis, militibus oppidanis. Hae . civicae excubiae interdum solemnes ad actus conveniunt in ar- mis, et sub ductoribus suis arma: exercent. Alio quoque re- spectu similes erant illi δήμοι militiae illi generi , quod a iu- ventute civica et rusticana in necessitatem celeris supplementi verae militiae conscribitur , etin armis exercetur , neque ta- men vestem militarem , neque stipendia , neque ductores mili- tares accipit, neque sedibus suis excitatur, sed manet suo quisque loco eoque in vitae et quaestus genere, quod amplexus fuerit, statutis temporibus ad exercenda arma coeuntes; qua- les nos appellare lites provinciales solemus. Poterant in his catervis esse opulenti , et pauperes, mercatores , opifices, baiuli, omnes cives, verum tum temporis a civibus distincti , et a magistratus urbani iurisdictione exemti, quum functiones gregum exercerent. Quaenam vero illae? In magnis proces- sionibus sacris ad ecclesias cohortes illorum gregum diver- sis statisque in locis earum platearum., per quas proces- sio transiret, stabant ad utrumque latus plateae collocati in seriem , praestolantes [δεχόμενοι vel ἐχδεχόμενοι 1 adven- tum Imperatoris , eumque coram advenientem acclamationibus laetis gaudium significantibus et vota prosperitatis omnis proden- tibus excipientes. Quapropter hic actus o7, id est sive prae- stolatio, sive exceptio, salutatio , beneventatio dicebatur. Si longius abesset a palatio ecclesia illa, ad quam identidem pro- cederetur, ad certa intervalla constitutae gregis cuiusque mi- nutae particulae officium salutandi praestabant ; unde legitur Imperator interdum octies fuisse acclamatus vel salutatus, an- tequam in ecclesiam , ad quam tenderet, perveniret. Eadem formula iterabatur in reditu e sacris ad palatium. n prima quaque cuiusque factionis exceptione porrigebat Demarchus Im- peratori libellum , continentem carmen , quo gratularetur quae- que factio Imperatori festum identidem diem , et saepius eum ipsi laetum redire optabat. Quibus carminibus pangendis ha- bebat quaeque factio suos sibi peculiares mercede conductos poetas: non pares quidem arte poetica Pindaro, mercenarios tamen aeque atque ille fuit, eodemque utentes quaestu. De quibus poetis recurret deinceps dicendilocus. Idem salutandi et acclamandi officium greges Imperatori praestabant in Circo ; praeeuntibus formulam τοῖς κράχταις, seu clamatoribus, id est praeconibus, praecentoribus. Scatet Codex moster talibus formulis. Erant ergo hi gregales eatenus parasiti imperiales le- ge constituti, et stipendiis aulicis conducti ad canendas laudes Imperatoris velut publica voce. Quo fiebat, ut gregalis quis- que, qua talis, non ad iudicium civicum , sed aulicum specta- ret. Nam Demarchi, qui summi erant gregum magistratus , causis et rixis gregalium componendis et regendis gregibus con-

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. I. 3!

stituti, tamen suberant Democratis, quorum venetus quidem E4. L. o idem erat identidem cum Domestico scholarum , prasinus autem idem cum Domestico Excubitorum , ambobus muneribus ita coniunctis, ut divelli non possent. Hinc est, quod Sidonius Apollinaris in panegyrico civitatis Narbonensis factiones has juvenes aulicos appellet. Tunc, ait, coetus iuvenum , sed aulicorum , ; Elaei sinulacra torva campi, s Emercet. spaciantibus quadrigis. Conveniebant igitur cum illis a Nerone institutis. Augustanis vel Augustianis militibus, ut non immerito credantur ab iis- dem manasse, ex equesiri et. plebeia iuventute lectis quinque millibus et ultra, qui divisi in factiones cantanti Neroni operam darent, doctique plausuum varia genera ederent, de quibus egregia dedit Cl. Reimarus ad Xiphilini p. 1000. n..58. illa ver- ba: ἦν τε xol ἴδιον αὐτῷ σύστημα εἰς πεντακισχιλίους στρα- τιώτας παρεσχευασμέγον. «ἰὐγχούστειοε δὲ ὠνομάζοντο zai éizoyo» τῶν ἐπαίνων, ἠναγκάζοντο δέ σφισι xai οἱ ἄλλοι πάντες xai ἄχοντες ἐπεχβοᾷν (ita leg.). A Nerone igitur inde hi Augustani aut retenti a secutis Imperatoribus, aut postli- minio veluti revocati a Byzantinis fuerunt, mutata nonnihil forma; ut nullus dubitem, hos δήμους perinde , atque veros milites , stipendia ex aula imperiali accepisse. .Adhibebantur rro gregales operibus publicis condendis, ut e Codino patet , qui scribit , "Theodosium iuniorem collapsos urbis muros instau- rasse incumbentibus in id opus duabus factionibus , veneta et prasina, illarumque eam fuisse in maturando et urgendo opere 'sedulitatem , ut intra sexagesimum diem confectum esset, pra- sinis ab aurea porta, et venetis a Dlachernis orsis ad Polyan- drium conyenientibus.. v. Du Cange ΟΡ]. Christ. I. 15. n. ro. Credibile est, gregalium magistratus invigilasse condendis moe- nibus, et opus ursisse , gregales ipsos operam. struendis prae- - Stitisse. Custodiebant quoque urbem et urbis moenia per ab- sentiam militum , ad quos alias ea cura spectabat. Mauricius apud Theophylactum Simocattam VIII. 8. περιφρουρεῖν τοῖς δημόταις τὰ Θεοδοσίου τείχη προστάττει. Theophanes p. 255. B. οἱ δὲ δῆμοι τὴν πόλιν διεφύλαττον ait, εἰ e Nostri p. 259. C. idem concludo, ubi per absentiam Imperatoris in castris agentis dicitur urbs augusta custodita fuisse tam a militibus oppi- danis praesidiariis , quibus nulla res cum palatinis erat , quam abiis, qui subessent Praefecto urbis. Quid si hi fuerint gre- gales, eo tempore Praefecto Urbis demandati , quo Domestici Scholarum et Excubiarum in castris agerent? . Tandem quoque, ubi An esset, neque suflicerent milites ordinarii, mittebantur

UOS

egales in. castra. Ita Cedrenus p. 586. D. ait lustinianum ultos δημοτεῦσαι, in greges, seu militiam provincialem , ad-

32 IO. IAC. ΒΕΙΘΚῚ COMMENTARII -

scripsisse , eosque Hunnis ingruentibus obiecisse. Non CPli tan- tum erant greges hi , sed etiam in municipiis. Procopius p. 129.

Anecdotae historiae, ed. Lugdun. F'enetos Tarsenses memorat. *['Phessalonicae δήμους χαὲ λαοὺς in Circum adductos confo- diendos militibus tradidit Imp. "Theodosius, et ceciderunt 25000. Theophanes p. 62.]* Et sane cum in magnis quibusque urbi- bus essent Circi, necessario quoque Circenses gregales erant. De turbis et flagitiis caedibusque, quarum hi gregales auctores erant, duo insignes loci sunt apud Procopium , unus Anecdo- tor. p. 31. sqq. unde illa tantum , quae ad habitum earum per- tinent, afferam , alter in historiae Persicae L. I. Illius superio- ris haec ergo sunt particula: τοῖς στασιώταις τὰ ἐς τὴν x6 μην ὃ ἐς γεώτερόν τινα μετεβέβλητο τρόπον. ἀπεχείροντο γὰρ av roi οὐδὲν. ᾿δμοίως τοῖς ἄλλοις “Ῥωμαίοις. τοῦ μὲν γὰρ μύσταχος. καὶ τοῦ γενείου οὐδαμῆ ἥπτοντο, ἀλλ᾽ αὐτοῖς κα- ταχομᾷν ἐπὶ πλεῖστον ᾿ ὥσπερ οἱ Πέρσαι, εἰσαεὲ ἤϑελον. τῶν δὲ ἐν τῇ κεφαλῇ τὸ ἔμπροσϑεν ἄχρι. ἐς τοὺς χροτάφους ἅπο- τεμγόμεγοι τὰ ὕπισϑεν ἀποχρέμασϑαί σφισι λόγῳ οὐδενὲ εἴων, ὥσπερ οἱ ασσαγέται. διὸ δὴ καὶ Οὐννικὸν τοῦτο τὸ εἶδος ἐχάλουν. Scilicet Romani Byzantini, seu Graeci, radebant barbam et tondebant capillum, ut ultra cervices non promi- neret, et partem aliquam froütis tegeret, pexis deorsum na- sum versus crinibus, non retrorsum , ut nos facimus. Απ- divi morem illum tondendi Russis adhue in usu esse. Grega- les vero illi tonso sincipite usque ad verticem , reliquam comam intonsam sinebant retro pendere, ut olim , auctore Homero , Abantes , Massagetae tempore Procopii : Turcae et Tatari πος, stro. Continuat Procopius : ἔπειτα. δὲ τὰ ἐς τὰ ἱμάτια εὐ- πάρυφοι ἠξίουν ἅπαντες εἶναι, κομπωδεστέραν, ἢ κατὰ τὴν ἑχάστου ἀξίαν,, ἐνδιδυσκόμενοι τὴν ἐσϑῆτα. χτᾶσϑαι γάρ αὐτοῖς τὰ τοιαῦτα ἐκ τῶν οὐ προσηκόντων παρῆν. τοῦ δὲ χιτῶνος τὸ ἀμφὲ τὼ χεῖρε μέρος αὐτοῖς τὰ μὲν ἐς τὸν καρ- πὸν ξυγῇει σφισὶν ἐν στεγιῷ μάλιστα δὴ, τὰ δ᾽ ἐνθένδε ᾿μέ: χρις ἐς ὦμον ὃ ὁχάτερον. ἐς ἀφατόν τι εὔρους διεκέχυτο χρῆμα, ὁσάκις τε 5$ χεὶρ αὐτοῖς σείοιτο, ἀναβοῶσιν ἐν τοῖς ϑεάτροις τε καὶ ἱπποδρομίοις ,1 ἐγκελευομένοις,, ἧπερ εἰώϑει,, ἐπῆρτο εἰς ὕψος αὐτοῖς - - αἱ ἐπωμίδες δὲ xol ἀναξυρίδες χαὶ τῶν ὑποδημάτων τὰ πλεῖστα ἐς τῶν Οὔννων τότε ὔνομα καὶ τὸν τρόπον ᾿ὠπεκέκριτό σφισιν. ἐσιδηροφόρουν δὲ z γύχτωρ μὲν τὼ πρῶτα ἐκ τοῦ ἐμφαγοῦς σχεδὸν ἅπαντες. j ἐν δέ ye ἡμέρᾳ ξιφίδια περὲ τὸν μῆρον δίστομα ὑπὸ τῷ ἱματίῳ ἀποκρυψά- μέέγοι., ξυγνιστάμενοί τε κατὰ ξυμμορίας ἐλωποϑύτουν, etc. Post descriptum eorum vestitum , scelera, rapinas, spoliatio- nes occurrentium , caedesque, persequitur Procopius, quae hic omitto brevitatis studio. Sed alterum locum , praeterire non possum. Habet autem sic p.59. ed. Aug.: oi δῆμοι ἐν

-

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. I. 33

πόλει ἑκάστῃ ἐς βενέτους ἐκ παλαιοῦ xai πρασέγους διήροντο, οὐ πολὺς δὲ χρόνος ἐξ οὗ τούτων τε τῶν ὀνομάτων καὲ τῶν βαφῶν ἕνεχώ - - τά τε χρήματα δαπανῶσι xai τὰ σώματα αἰχισμοῖς πιχροτάτοις προΐενται, xat ϑνήσκειν οὐχ ἀπαξιοῦ- σι Savaro αἰσχέστῳ. μώχονται δὲ πρὸς τοὺς ἀντιχαϑιστα- μένους, οὔτε εἰδότες ὅτου αὐτοῖς ἕγεχα ὃ κίνδυνός ἐστιν, ἐξεπιστάμενοί τε ὡς, ἢν xad περιέσυνται τῶν δυσμενῶν τῇ μάχῃ , λελείψεται αὐτοῖς ἀπαχϑῆναι μὲν αὐτίκα εἰς τὸ δε- σμωτήριον. αἰκιζομένοις δὲ τὰ ἔσχατα εἶτα ἀπολωλένγαι. φύε- ται μὲν οὖν αὐτοῖς τὸ ἐς τοὺς πέλας ἔχϑος αἰτίαν οὐκ ἔχον, μένει δ᾽ ἀτελεύτητον εἰς τὸν πάντα αἰῶγα, οὐδὲ συγγενείᾳ, οὐδὲ φιλίας δεσμῷ εἶχον, ἦν καὶ ἀδελφὸς, ἢ ἄλλο τι τοιοῦ- τὸ ye-oi εἰς τὰ “χρώματα ταῦτα φελοστοργοῦντες διάφοροι εἶεν. μέλει δὲ αὐτοῖς οὔτε ϑείων, οὔτε ἀνϑρωπείων πραγμά-- τῶν παρὰ τὸ ἐν τούτοις νιχᾷν - - καὶ τῶν ἐπιτηδείων σπαγί- ζοντες ἔσως - - οὐ προσποιοῦνται, ἤν γε αὐτοῖς κεῖσϑαι τὸ μέρος τοῦτο ἐν καλῷ μέλλῃ. οὕτω γὰρ τοὺς στασιώτας χα- λοῦσι. μεταλαγχάνουσι δὲ τοῦ ἄγους τούτου xci 7γυναῖχες αὐτοῖς, oU τοῖς ἀνδράσιν £ ἑπόμεναι μόγον » ἐἰλλὰ xai τούτοις, ἂν οὕτω τύχοι. , ἀγτιστατοῦσαι, καίπερ. οὐδὲ ἐς τὰ ϑέατρα τὸ παρώπαν ἰοῦσαι, οὔτε τῳ ἄλλῳ αἰτίῳ ἡγμέναι. ὥστε οὐχ “ἔχω ἔγωγε ἄλλο τι εἰπεῖν ἢ ψυχῆς νόσημα. Mitto, ne nimius sim, reliqua insignis loci , e quo insania factionum quan- ta fuerit patet. Quem si conferamus cum ltalis quibusdam medii aevi scriptoribus , apparet eundem furorem ad Italos quo- que transiisse, et tandem inde natos fuisse ludos illos equestres torneamenta dictos , nisi potius eos a Saracenis Andalusiae ad nostrates propagatos dicas. De factionibus est insignis locus apud Agnellum T. II. Script. Rer. Ital. p. 154. in fine. Die omni dominico, vel apostolorum die Ravennenses cives nom solum illustres, sed etiam diversae aetatis - - post refectionem

per diversas portas aggregatim egredientes ad pugnam: proce-

dunt, deliri et insani, quando sine causa morti se subüciunt - - et.

quae reliqua de furore civili horrenda narrat. Concinunt quae Aulicus Ticinensis, scriptor saeculi XIV., de suis gentilibus habet. Ut autem a pueritia melius ad bellum doceantur , sin- gulis diebus dominicis atque festis quaedam s bem faciunt, we battaliolae , sed Latine convenzentius bellicula nuncupantur. /vidunt enim. civitatem. in partes duas, quarum unaquaeque multas societates sive cohortes habet. Pugnat autem ad invi- cem ligneis armis etc. Liquet successisse his ludis saepe cru- entis nostras societates et exercitia sagittariorum — ( Sc/utzer Companien 4), et nostras areas, in quibus sclopeto et arcu iu- venes civici exercentur, (Schiesgraben, valles iaculatorum ap- pellamus ) illis pratis de battalia et circulis aevo medio usita- tis , et circis hippodromi, ut appellat Gua]vaneus de la. Flam- Ogni Porphyr. Vol, 1]. 3

34 IO. IAC. REISKII COMMENTARII

ma apud Murator. T. 11. Antiquit. Ital. p. 853., ubi egregia : de his ludis tradit, et locum Augustini quoque exhibet , qui illustrando Procopiano superius allato egregie facit. — Quum apud Caesaream Mauritaniae, ait, populo dissuaderem pugnam civilem , vel potius plus quam civilem , quam Catervam wvoca- bant, neque enim cives tantummodo, sed etiam propinqui , fratres ,. postremo parentes ac filii lapidibus inter se in. duas partes divisi per aliquot dies continuos certo anni tempore so- lemniter. dimicabant. | Appellat hic Augustinus partes illas pu- gnantes catervas. Quid hoc aliud, quam δήμους appellare ? Ed.L.:1 Graecis est δῆμος ὀρνίϑων populus avium, caterva avium. Conveniunt Italici mores cum Graecis in studio partium et exacer- batione animorum unius partis erga alteram : in genere pu- gnae differebant. Apud lHalos totae paene civitates, pueri se- nesque, committebantur, etrudibus, seu baculis, ad speciem ludieri, sed saepe non sine caedibus, pugnabant. Apud Grae- cos certabant equis potissimum commissae quadrigae , interdum quoque cursu pedestri cursores cuique gregi proprii; grega- libus reliquis spectantibus e gradibus circi, et hortantibus, plaudentibus, clamore insano favorem aut contumeliam signi- ficantibus, item precibus ea ab Imperatore, quae sibi indul- geri cuperent, flagitantibus, ;eumque aut laudantibus, aut acerbis saepe convitiis impudenter proscindentibus. Apud Ita- los quoque credo partes seu catervas diverso sese vestitu di- stinxisse, idque intelligitur e Rolandini Patavini Chronico L. Y. c. 10. quod /udum factum , ait, Zn prato vallis, [alias prato Communis dicto, 7 et omnes contratae [ δῆμοι, cater- vae] de Padua, singulae videlicet ad. unum et idem signum vestimentorum |a una stessa divisa exponit Muratorius, id est una caterva alba, alia rubra , alia prasina, alia veneta] se novis vestibus innovarant. Et tunc in. praedicto loco de prato, dominae cum. militibus , [id est matronae summi loci cum equi- libus] cum nobilibus populares, senes cum iunioribus, in ma- gnis solatiis [id est gaudiis] exzstentes in festo Pentecostes et ante et. post per plures dies cantantes et psallentes tantam osten- debant laetitiam. | Obtinet ille mos in. prata Communium post festum Pentecostes conveniendi, et saltando, potando, iacu- landis sagittis, explodendis sclopetis sese exercendi, nostris in urbibus et pagis. Simile quid catervis his olim erant apud Athenienses oi ἔφηβοι. Nam ut catervae hae in omnibus πομπαῖς, processionibus solemnibus , cum sacris ad ecclesias , tum profanis in circum , adesse debebant, et quodammodo securitatem praestare procedentibus adversus concurrentis ple- beculae vim et insolentiam ; nam scutis armatae erant et ha- stis, üt ex Luitprandi capitali loco constat; cuius haec sunt verba: Negotiatorum multitudo. copiosa tgnobiliumque persona-

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. 115. 1. 35

rum ea solemnitate collecta . [describit Nicephori Phocae pro- cessionem 8 palatio ad S. Sophiam] ad susceptionem. δοχὴν et laudem. [εὐφημίαν] Nicephori a. palatio usque ad S. Sophiam quasi pro muris viae margines tenuit clypeolis tenuibus satis et spiculis vilibus dedecorata; ia ot &prfor apud Athenienses a decimo et octavo aetatis anno usque ad vigesimum debebant, dum populus in concione esset, circumsedere, et urbem obire atque vigilare cum scuto et hasta , publice pro concione datis ; h ntque hi iuvenes περίπόύλοι vel circitores suum sibi ve- stitum , et olim quidem nigras chlamydes , e dono et instituto Herodis Attici autem deinceps candidas , auctore Philostrato , . cuius haec sunt verba Vit. Sophist. p. 550. ed. Lipsiensis: uere- χόσμησε x«i τοὺς ᾿Αϑηναίους͵ ἐφήβους ἐς τὸ νῦν σχῆμα, χλαμύδας πρῶτον ἀμφιέσας λευχάς. τέως γὰρ δὴ μελαίνας ἐγημμένοι τὰς ἐκκλησίας περιεχάϑηντο καὶ τὰς πομπὰς ἔπεμ- πον, Uthi iuvenes cum armis circumstabant populum in con- cione coactum , sic gregales cingebant in Circo plebem, stantes vel sedentes in gradibus Circo proximis et infimis, reliqua plebe e gradibus remotioribus et altioribus spectante. Quae omnia considerans nihil invenio nostris in institutis, quod aptius ca- tervis illis comparari queat , quam cohortes civicas [ Bürgersva- che|, qui quamvis cives sint, et magistratui civico pareant, etiam in illis urbibus, ubi milites oppidani, diversi a castren- sibus , excubant, nihilominus tamen locum, et suos Capita- neos habent, et absque stipendio ex officio, per certum anno- rum numerum militiam civilem incruentam et nemini metuen- dam militant. *[De factionibus v. Bandur. p. 5or., de eorum coloribus p. 644.|* Haec praemittenda mihi fuisse de δήμοις duxi , quod singulis paene paginis nostri codicis eorum mentio fiat. De ludis circensibus, et partibus catervarum in illis, di- cendi amplior erit locus , quando ad L. I. cap. 65. perveneri- mus, a quo rituum circensium expositio orditur. De Demar- - chis id unum adhuc habeo quod moneam , olim eos fuisse aly- tarchas appellatos , ut e vexato illo Theodosiani codicis L. II. de equis curulibus loco constat. Cuius appellationis facile patet ratio. Alytarchae olim apud Eleos in ludis Olympicis erant praefecti τῶν ῥαβδοφόρων xai τῶν μαστιγοφόρων, quos ἀλύ- τὰς compulsores, ab λύειν, ἀολλύειν, εἰ ἁλίζειν compellen- do, congregando appellabant, ut qui irruentem in stadio turbam scuticis et fustibus reprimerent et compellerent, liberumque fa- cerent campum currentibus aut alio certaminis genere defungen- tibus. Prorsus idem praestabant in Circo et in sacris processioni- bus oí δημῶται. Quapropter eorum Demarchi recte potuerunt Alytarchae fuisse aevo "Fheodosiano appellati. | Conveniunt, ut e superioribus patet, cum nostratium urbium Capitaneis civicis.

4.B.7. [6,6.] τῷ δομεστίκῳ τῶν νουμέρων. Numeri

t

36 10. IAC. REISKI! COMMENTARII

alias sunt σπεῖραι cohortes militares. Vid. Vales. ad Ammian. Marcell. p. 42. 6. et p. 255. Goar. ad "Theophan. p. 45. B. 5. et 89. C. 6. *[Fauchet. p. 479.]* Graeci per &giJuór passim reddunt. Quod Theophan. p. 185. D. habet vovuégtot ἀἐριϑμοὲ sunt idem quod γούμεροι ἢ ἀριϑμοί, Corrigatur hac occasione latina eius interpretatio p. 45. B. 5. τριβοῦνος τότε ὧν τάγμα-- τος χωρωγνάτων λεγομένων vovuégov, tribunus legionis coro- natorum , quibus numerus nomen. Xa vertitur. Debebat po- tius: tribunus cohortis, cui nomen erat numerus coronatorum sic dictorum. Quando autem numerus peculiare genus militiae designat , ut in nostro lóco et passim , credo eos milites designa- ri , qui CPli moenia ,. et Circum, et carceres , et publica quae- vis aedificia custodiebant, et vigilias obibant. —Videor enim mi- hi ex loco apud Script. post Theophan. p. 267. B. colligere

τὰ Νούμερα carcerem fuisse, quamvis Du Cangius ad Alex. p. 423. et CPli Christian. p. 125. tradat, fuisse porticus, in quibus milites praetoriani excubabant. Confirmat me in senten- tia mea, quod lego p. 416. D. ult. Domestico numerorum subesse portarios, qui sane alii esse quam Zanitores carcerum. neque- unt: item ex eo, quod ᾿“ριϑμὸς, quem cum Numeris idem puto, mihi videatur idem quoque esse cum τῇ Βίγλῃ vigiliis, excu- bis, militibus excubialibus. Concludo id ex eo, quod Acolu- thus, princeps Barangorum , modo dicitur Drungario vigiliae subesse, modo Drungario'Arithmi. Constantinus quoque Por- phyr. libro de administr. imperio p. 14o. B. ait Leonem, pa- irem suum, si in processiones urbi vicinas iret, consuevisse τὴν μίαν οὐσίαν unum dromonium de duobus, quae sibi fieri curaverat καταλιμπάνειν εἰς τὸν ἱππόδρομον relinquere in Cir- co (ergo Cireus ad mare usque protendebatur) πρὸς φύλαξιν τοῦ παλατίου, ut etiam a parte maris obire palatium et lustrare possent constituti vigiles de Arithmo, διὰ τὸ τὸ τάγμα τοῦ "Aoi9uob κατὰ τὸν ἐπικρατήσαντα παλαιὸν τύπον μετὰ τοῦ “Ἰομεστίχου τῶν σχολῶν ταξειδεύειν, quia tagma, cohors, Arüithmi secundum formam , quae iam a longo tempore viget, praesidium agit sub. inspectione Domestici Scholarum, καὶ ἔνα- πομέγνοντες εἰς τὸν ἱππόδρομον οὐ συγνεξιοῦσι κατὰ τύπον τοῖς βασιλεῦσιν εἰς τὰ πρόχενσα,, (ita legendus est ille locus, ) et, quandoquidem retro manet in Circo, ex praescripta for- mula cum mperatoribus in processiones (seu rusticationes) non exit. Notat in hoc loco vox οὐσία dromonium vehendo Sacro corpori Augusti destinatum , una cum πληρώματι τῶν ἐρετῶν. * Vid. ad p. 554. D. τ.

B.8. [6,7.] κόμητι τῶν τειχέων. Comes murorum vel moenium erat qui reparandis moenibus , item militibus per moe- nia excubantibus , τοῖς τειχειώταις praeerat, vid. Goar. ad Codin. p. 55. n. 59. et DC. v. “ἄρχων τῶν τειχέων, —

ἐῶ" πα NEA

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 27

4.B. 9. [6, 8.] τάξεσι. Vox τάξις et τάγμα illo aevo fere tantum de militia usurpabatur , ut σέχρετον de officio civili. Τάξις est cohors speciose armata custodiae et comitatui et pom- pae magnorum virorum, ut consulis , praetoris, praefecti Urbi, et provinciae correctoris, sed praecipue Imperatoris, addita. Georg. Alex. in vita B. Chrysostomi apud Faprott. Gloss. Cedr. voce Cubicularius : παρέστη xai ἡ βασίλισσα πρὸ τῶν ϑυρῶν τῆς ἐκκλησίας μετὰ πάσης αὐτῆς φαντασίας καὶ τῶν χουβου- χλαρίων καὶ τῆς τάξεως, cum omni sua pompa, et cubicula- ri, et ordine, id est militia pompatica corporis Augusti pro- . tegendi. Exempla plura habet Du Cange Gloss. Graec. h. voce. Erant autem plures tales ordines: ut sequentia statim docent ἑχάστη τάξις unusquisque ordo. Erant Scholarii , erant Hica- nati, Numeri, etc.

B.9. [6, 8.] πᾶσι τοῖς σεκρέτοις. Secretum et curiaEd.L. τ. idem est. Secretum est locus, in quo sedent iudices pro tri- bunali , ait Vales. ad Ammian. Marcell. p. 97., ubi fuse de se- cretis agit. Secreta vocabant loca , ait Casaubon. ad Vopiscum, ubi de negotiis pro ratione muneris quisque sui tractaturi convenie- bant. Conf. . ad Codin. p. 74. n. 51. et Gretser. p. 167. Ev Secretariis Du Cange ad Alex. p. 2569. de secretario episcopi, ubi ab universo clero salutabatur. ldem CPlis Christian. p. 255. . et ad. Zonar, Secretarium est quod Graeci δεαχογικὸν appellant, Alteserr. ad Anastas. p. 58.]* Conf. Du Cange Gloss. utroque.

B. ult. [6, E xarà τὸν ἴδιον τοῦ σεχρέτου τύπον. Unum enim secretum alio habitu locoque conveniebat quam alterum.

C. τ. [6, 11.] προευτρεπίσωσι. Congruunt huc verba Nicetae Choniatae p. 2352. A. ed. P'en.: τῆς γενεϑλίου ἐπιστά- σης ἡμέρας Χριστοῦ, αὐτός τε τὴν διάλιϑον στολὴν ἠμφιά- σατο, καὲ τοῖς λοιποῖς πᾶσιν ἐπετετάχει τὰς χρυσοῦφεῖϊς πε- ριϑέσθαι xai πλατυσήμους ἐσθῆτας. Loros designat.

-. Ὁ 5. [6, 12.] τῷ ὑπάρχῳ τῆς πόλεως. Est ex antiqua . Roma. Praefectus urbis πιοάο ὕπαρχος, modo ἔπαρχος ap- pellatur. Harduinus ad Themist. p. 480. ait praefectos urbis CPtanae A. C. 559. primum institutos et Principes senatus fuis- se. Quod intelligendum stricte de senatu urbano, qui τὸ zro- λίτευμα appellatur. Erat haec dignitas maximae auctoritatis. ' Absente Imperatore regebat urbem una cum τῷ ἐγαπομονγεῖ, ut ex Tactico militari nostro p. 259. patet. Ex praesente loco constat illum vias, per quas processio publica regia transitura esset, purgari vestibusque, cereis et sertis, atque opere topia- rio ornari curasse. Sub eo erat τὸ ἱερὸν πραιτώριον. Vid. Script. post Theophan. p. 294. B. Ad ipsum pertinebat , poe- nas in sontibus exsequi , quod in Circo fiebat. Cuius rei passim . exempla prostant apud Theophanem et Cedren. Debebat popu- lo mandata Imperatoris in foro Constantini praelegere. — Cedren.

38 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

p. 75o. D. 4. "dvagogáv γράψας xai τῷ τῆς πόλεως ἐπάρ- χῳ δοὺς ἀναγνῶναι ἐν τῷ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου φόρῳ τοῖς πολίταις ἐκέλευσεν. Titulus erat praefectus et pater ur- bis. ἘΓΈπαρχος καὶ πατὴρ πόλεως est apud Script. Theoph. p. 287. et Agathiam in Epigrammate apud Bandur. Ant. Zmp. Orient. p. 148.]* "Videtur titulus Patris Urbis cum titulo Praefecti Urbis semper iunctus fuisse. "Vid. ad p. 5o4. D. 4. dicenda. Et quum patricius idem valeret atque. pater (nam patricii omnes imperiales primae institutionis tempore quoque patres. Imperatoris appellabantur ):patet ex eo quid sibi velit ti- tulus Patricius urbis Romanae , quem Pontifices Romani Impe- ratoribus gentis Francicae et aliis tribuebant. Notat enim patrem urbis Romae. *[Alberic. ad ann. 1084. Henricus Rex patri- cius Romanorum constituitur, et a Clemente Papa in Impera- torem benedicitur. p. 188.]* — Nota res de Carolo M. Praefectus urbis porro iudicabat una cum Magistro sacrorum officiorum cau- sas patriarchae.. Vid. "Theophan. p. 155. B, nisi casus ille pe- culiaris fuerit. Praecedebat populum in sacris processionibus, quibus Imperator intererat , metu seditionis subitae; ut e 'Theo- phane p. 128. B. 12. et loco Theodori lectoris a Goaro in notis ad illum locum citato constat. Erant adhuc alii Eparchi , sci- licet integrarum Eparchiarum praefecti ; item ἔπαρχοι τοῦ στρα- v0zéÓov , quaestores, de quibus alibi dico.

C. 7. [6, 16.] μυῤῥίνης. Leg.emembranis καὶ τῆς ἔκ κισσοῦ, xat δάφνης, μυῤῥίνης τε xai δενδρολιβάνου etc. “Ιενδρολίβανος est rosmamnus , frutex, siquidem vulgares ex- positiones Lexicographorum sequimur , quod passim feci, bota- nices parum gnarus, Atqui δεγδρολίβαγον in Glossis Iatricis apud Du Cange Gloss. Gr. p. 362. fine redditur Ἐχκέλελ μέλεκ [l. "ExAU ἐλμέλεκ } wh (e$ corona regis. Yta appellant Arabes melilotum. 'Teixera L.I. de la Relacion de los Reyes de Persia p. τοῦ. JMelek vale Rey, --,y por este nombre me occorre la etymologia de la yerva, que los medicos llaman Meliloto, y nos vulgarmente Corona de Hey, parece deduzido del Arabiso, que la dice Equelilal Malek, que es lo mismo. Conf. D. C, v. Ἐλίώλεκ μόλικ, μελήλοτον. Sed ἐλέλεγ et ya- λέλεγ M49 quod eodem retulit Du Cange, illuc non perti- net. cll almalek, «corona regis, est Arabibus melilotus. Ahlileg aut. Ehileg et corruptiore pronunciatione Halileg sunt myrobalani, phoenicobalani. Du Cange v. 2fexÀ/À quae recte habet, et est ᾿“λεχλὶλ ed exponit ZLibanotis. λεκλὲλ ἢ λι- ^ βανωτίδα. Dubium non est. Zibanotin et dendrolibanum idem esse. Caeterum de more vias, per quas pompa procederet, floribus spargendi et opere topiario praetendendi credo e supe- rioribus constare posse, οἱ eloco Pauli Rhamnusii L. III. de

C" CENT CREAN

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. L 29

bello CPtanos inter et Venetos initio saeculi XIlI, gesto p. 14o., ubi pompam. coronationis Balduini Flandri in Imp. CPtanum describit. JPompae apparatus, ait, sic magnificus, ut Grae- ci, qui in urbe erant, sumtuosiorem non meminerint - - ut ve- terum. triumphorum splendorem. facile exaequaret - - Quin etiam qua a Blachernis palatio ad 4ugusteonem. atque inde ad So- phiae aedem et ad Bucoleontem pompae transitus erat, festis frondibus topiario opere ingentes arcus sublatos, in wias undi- que et regionum compita florum odorumque nimbos effundi wi- deres. Nicetas, describens introitum. Manuelis Comneni in urbem Antiochiae, de Latinis Antiochenis haec narrat p. 57- A: τὴν &igodov αὐτῷ εἰς τὸ πομπικώτερον διεσχεύασαν, τάς τε ἀγυιὰς καὶ ἀμφόδους ἐπίπλοις καὶ τάπησιε διεκόσμουν, xci δένδρων γνεοδρέπτοις χλωσὶ κατηγλάϊζον, τὰς τῶν λειμώνων zai ἀγνϑέων χάριτας εἰς τὸ ἄστυ μέσον διακηπεύογτες. Conf. cl. Wetsten. ad Nov. Test. T. I. p. 4θο. b.

C. 11. [6, 19.] τῇ ἡμέρᾳ τῆς αὐτῆς ἑορτῆς. Est more Graecorum recentium dictum pro τῇ ἡμέρᾳ αὐτῇ τῆς ἑορτῆς, aut pro τῇ ἡμέρᾳ ταύτης τῆς ἑορτῆς. Saepe adhibent αὐτὸς pro οὗτος, ut p. 82. fine capitis 56. αὐτῇ (pro ταύτῃ) τῇ ἡμέρῳ μὴ συνεστιώμενοι τοῖς βασιλεῦσι. Sic etiam αὐτὴν pro ταύτην posuit Macedonius in Anthologia p. 54. 181. penult. it. p. 294. penult. αὐτὸν Ἰωάννην pro τοῦτον. Polyaenus ἐν αὐτῇ (pro ταύτῃ) τῇ φυγῇ pag. 216.1:. Natant exempla ubique librorum.

. ult. [G, 21.] καβαλλάριον. In membranis est Καββα- λάριον. "Videtur nomen loci esse, in quo equi domari et cursu exerceri solerent , catadromus equestris gymnasticus ,. Zeitbahn , Francis manege, etsubintelligi δρόμος. “ρόμος καββαλάφιος et δρόμος ἱππικὸς idem est. Goar. ad Codin. p. 70. n. 16. χαβαλλαρέκιον vertit catadromus, domitura equi, arena , ma- nege et similiter Du Cange Gl. Lat. v. Caballarium. Καβαλλά- . QU0L sunt equorum domitores gymnastae , picqueurs. Manetho . Apotelesmat. mstus ap. Du Cange v. Βερεδάριος, iungit τοὺς χαβαλλαρίους τοῖς ἱπποχόμοις et aliis similis sortis hominibus.

4.D. 1. [6, 22.] τοῦ μεγάλου χαὲ οἰχειαχοῦ παπίου ἀνοίγοντος. Nempe τὸ παλάτιον. Habebat enim Papias claves m , eiusque portas reserabat atque claudebat idem , mane ora septima et decima, ex computo nostro, et post meridiem hora secunda atque quinta; post quod tempus intrare nemini in palatium licebat. v. Leo Grammat. p. 469. D. 1. Goar. ad Codin. p. 26. n. 22. Du Cange ad Cinnamum p. 479. fine. Commissi eius custodiaé erant in carcerem palatinum abditi , ut ex historia Michaelis Balbi, constat, et Cinnamo p. 135. fine. *[Papias laternam in phasi lunari accendere solebat. Con- tin. Const. p. 125.]* E nomine huius officii, quod cum Papa, seu sacerdote, congruit, concluserunt aliqui , fuisse

" 40 10. IAC. REISKII COMMENTARII

Paplam sacerdotem : probabili. quidem sententia , argumento. .autem isto admodum debili, aut potius nullo. Nam Papiae no- men non a Papa, sacerdote, derivari debet, originemve tra-

xit, sed ab Arabica voce b Pap, porta, et inde producto gentili, (σὴν Papi, ianitor. Erat enim Papias ianitor palatii , et carceris palatini. Negare tamen nolim eum fuisse de clericis palatinis; quin forte caput eorum fuerit. Quod si neges, non video qua ratione potuerit Papias, quod a Nostro L. II. c. t1. Ρ- 217. C. r. dicitur, S. crucem ex aede palatina depromere, circumgestare , adoratum exponere, rursus reponere, secludere et reserare, quam tractare laico non licebat. Posset e p. 143. B. 5. et 148. C. 8. concludi Papiam sacerdotem fuisse, quia ibi dicitur in solemni procerum conventu, instante alicuius ad. patriciatum promotione, thuribulum per consistorium circum- ferre et incensare; nisi ex addito ipsi mensuratore, qui certo, Ed. L. 13 certius clericus non fuit, constaret, non religiosam , sed pro- fanam, pompaticamque suffumigationem ibi designari, Non dubito quoque castratos solos fuisse huic muneri admotos , certe Constantini nostri tempore. Mutatos enim mores cum tempori- bus fuisse necesse est, si verum sit quod perhibent, illum loannem Catacuzenum , qui deinceps Imp. CPtanus fuit, ge- Stasque a se suoque tempore res literis exaravit, initio rerum suarum fuisse Papiam et praefectum cubiculi , quae ambo mu- nera olim propria spadonibus fuere, fuit certe unum eorum; neque unquam coniuncta in uno homine eodem tempore fuerunt. - Tribuitur nostro loco Papiae titulus geminus, magnus et do- mesticus. Magnus quidem appellatur sive respectu ad vicarium aut secundicerium eius, JJeuterum dictum , sive ex innata Graecis vanitate vel minimis quibusque dignitatibus πενεχραλά- Lov suum μέγας et πρῶτος praeponendi, quam riserunt me- rito Goar et Gretser ad Codinum aliique. Constantini nostri aetate tamen ille fastus nondum tam intemperanter, atque po- Stea , grassabatur. Ofxstaxóg autem appellatur , quod non pu- blicae minister rei, sed privatae Imperatoris familiae adscriptus esset intraque palatium una cum caeteris clericis palatinis habi- taret. Omnes enim intra palatium habitantes , et secreto alicui seu camerae non adscripti, sed aut corporis sacri, aut palatii custodiae necessitatibusque curandis deputati , illi omnes erant οἰχειακοὲ domestici , vel familiares. Clerici palatini olim extra palatium habitabant, deinde post tempora Leonis Armeni re- cepti sunt intra palatium. | Quod etiam'in Curia Francica fuit observatum , ut constat ex Du Cange v. Eleemosynarü regum Franciae , ubi citat veteres chartas, in quibus proceres iuben- tur extra palatium habitare, exceptis custode sigilli, maiore domus, camara denariorum, seu officio thesauri , Capellanis ,

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM, 118. 1. ÁI

Confessoribus, et Eleemosynariis. Horum plerique deprehen- duntur etiam noctu diuque in palatio CPtano mansisse. Certe de Koetonitis ,, seu ad Camaram vel thesaurariam pertinentibus, et de Clericis palatinis, seu Capellanis constat. De Sacellio, seu ni fallor, eleemosynario non dubitem. Magister tamen sacrorum officiorum , seu Maior domus, extra palatium mane-. bat seu. pernoctabat.

4. D. 2. [6,22.] εἰσέρχονται xai καϑέζονται. Copula deest membranis.

— Jbid. [6, 25.] καϑέζονται ἐν τῷ Brig. Vox fov tri-

plici notione gaudet apud Graecos recentiores , et in hoc nostro codice. Primum idem notat atque latinum velum, παραπέτα-- σμα., quod praetenditur foribus aulaeum. 2) Fores quibus velum praetenditur et appendet. 5) Corpus aliquod procerum vel collegium , quod per vela sublata et fores patulas intromit- titur. Secunda significatio hic obtinet. Vid. ad pag. ro7. D. 5. : De velis iudiciorum vid. Vales. ad Ammian. Marc. p. 203. Cange Gloss. lat. v. /'eium. | *[Ad primum et secundum velum, id est ad primas et secundas fores. vid. Alteserr. ad Anastas. Ρ- 54., de dictione: orent ad primum , ad secundum velum vid. Giornale dei Letterati XXIII. 555.]*

Ibid. [6, 25.] τοῦ πανϑέου. Pantheum videtur aut triclinium in vicinia Chrysotriclini fuisse, aut eius pars, et nomen habuisse aut a multitudine imaginum pro sacris habitarum et ibi specta- 'tum atque veneratum expositarum , aut ex eo, quod D. Virgini et Martyribus atque sanctis omnibus dedicatum esset ad exem- plum Panthei Romani, quod illis ipsis temporibus magna in fa- ma erat. Anastasius in Bonifacio IV.: Kodem tempore petüt a Phoca principe templum quod appellatur Pantheon, in quo Jfecit Ecclesiam δ. Mariae semper Virginis, et omnium. Mar- tyrum. Retentum ergo nomen ex pagana antiquitate, et quod olim Diis Deabusque omnibus sacrum erat , id novis Numinibus, . Martyribus dictis et Martyrissabus, sacratum. Memoratur a Scylitze ἄρχων τοῦ πανϑέου, et ab Anonymo Tactico , quem citat Du Cange v. πάγϑεον, genus militum palatinorum, quibus nomen οἱ πανϑεῶται. Videntur illi nomen ex eo habuisse, quod in Pantheo, seu palatio, seu parte palatii Chrysotriclini, excu- barent, sub ducatu τοῦ ἄρχοντος τοῦ πανϑέου,, tribuni sui.

4.D. 3. [6, 24.] βεστήτορες. Vestitores sunt illi, qui Imperatori vestem sacram a vestiaritis allatam cireumponebant. Disputant Goar ad Codin..pag. 25. n. r9. et Du Cange ad Alex. p- 285. de differentia vocabulorum »vestitor, westiarius et ve- stiarita. Fuisse discrimen inter vestitores et vestiarios observa- tum dubium. non est. Αἱ vestiarios et vestiaritas saepe confun- debant. Proprie vestiarii erant oi ῥαφεῖς sartores vestiarii , vestiaritae autem custodes sacrarum vestium et earum promi

άλ IO. IAC. REISKII COMMENTARII condi. Certe habet Du Cange Gloss. Gr. pag. 1285. iambos

εἰς τοὺς δαφεῖς ἤτοι βεστιαρίους. Omnes illos uno nomine complectitur dictio οὗ ἐπὲ τῶν ἀλλαξίμων, vel ἀλλαξιμάτων. Vestitores si officium spectes , deberent quidem spadones fuisse ; id certe de hominibus exspectares , qui sacrum corpus tam prope contingerent. P'uisse tamen barbatos, seu integros viros, ex . eo patet quod pag. 41. B. nostri codicis βεστιτορίσσας comme- morari video, uxores vestitorum, etp. 413.A.4. vestitores Syncle- ticis proceribus annumerantur , non basilicis. Ergo nequibant eunuchi esse. Patet etiam ex eo, quod pag. 173. D. ult. dicun- tur vestitores postquam Imperatori chlamydem circumposuissent ex eius conspectu abire, quo Lmp. possit infulari, quia mos antiquus sit Imperatorem coram barbato non infulari; id est eaput nudare, quod fieri debet, si demto camelaucio stemma ' seu infula imponenda est. Hos vestitores appellat Cinnamus p.295. A. τοὺς ἐπὲ τῆς τοῦ βασιλέως ἁλουργίδος ὑπηρέτας; nam ipsorum officium id unum paene erat, ut purpuream chla- mydem Imperatori iniicerent. Nam erant alii, qui calceos et bruggas ipsi ministrarent, χοσβαΐται dicti, alii qui infulam imponerent, praepositi nempe.

D. 4. [6, 24.] τὴν μωσαϊχὴν ῥάβδον. Fuit orga Mo- saica inter cimelia praecipua lmperii CPtani, ut patet e ca- pite libri secundi quadragesimo , quo cimelia variis in aedibus condita recensentur. Non puto, Graecos tam fatuos fuisse, ut crederent, ipsam virgam Mosis miraculosam se habere. Sed, ut mihi quidem videtur, fecerunt ex argento aurove cum gem- mis imitamentum illius virgae , quod virgam Mosaicam a simi- litudine dixerunt. Habent adhuc virgam Mosis Romae, Flo- rentiae, Viennae Austriacae et Hannoverae. "Vid. Keisleri ltiner. p. 266. 578. 498. et 1218.

Ibid. [6, 25.] εὐχτηρίου. Eucteria , oratoria , erant sacel la, tam in aliis ecclesiis, quam in privatis aedibus constructa, ab Episcopo consecrata, imaginibus et ara instructa, in qua sacra licebat peragere, exceptis diebus festis maioribus. Vid. Du Cange Gl. lat. v. oratorium et oraculum. Si in templis aliis essent talia εὐχτήρια, erant intra Bema, seu tribunam, et erant alii sancto dedicata, quam cui reliquum templum. Ex- emplum oratorii privatis aedibus, aut cubiculo adiuncti, ha- bemus, praeter hunc praesentem locum, apud Script. ,post Theophan. p. 89. D. 5., ubi unum illud privatum &vzz79tov duo βήματα, seu tribunas cum arulis dicitur habuisse, unum pro B.V., alterum pro S. Michaele Archangelo. lam lusti- niani tempore talia oratoria privata in usu erant. Innocentius Maroniae praesul , qui eum coram audivit, in epistola ad T ho- matem narrat eius ore haec. Zngressus sum in. oratorium. gloriosi Michaelis Archangeli, quod est im. Cochilo, et rogawi. domi-

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. 118. 1. 43

num dicens.etc. Locum debeo notis Alemanni ad Proeepium p. 72. Cochilum autem quid sit non exputo ; an chrysobio, aureo velo. *(De εὐχτηρίῳ palatii, ubi quotannis feria quin- ta maioris hebdomadis paschalis S. Matthaei evangelium prae- legebatur, v. Du Fresne ad Zonar. p. 51.]*

D. 5. [7 , 1.] o£ τῶν ἐλλαξέμων. *[Hi sunt ministri, qui mutatorias vestes Imperatori porrigebant , quo sensu αἱ ἀλλαγαὶ, rà ἀλλάγματα, apud scriptores, quorum lo- ca Du Cange utroque Glossario collegit.]* ^ Vestes pretiosas, quas posterior aetas ἀλλάξιμα, et ἀλλαξέματα appellabant , eas prior dicebat χατάκλειστα, quod arcis concluderentur ; unde ad Árabes transiit mos, cuius in Alcorano exstant vesti- gia; vestes pretiosas X3La^ «2L 3 appellandi, vestes recondi- tas. De vestibus χαταχλείστοις egit Salm. ad Tert. p. 128. Latini ad exemplum Graeciae mutatoria dicebant, unde Germa- nico sermoni mansit vocabulum Gewand pro veste, quia nem- pe avertitur , abiicitur, mutatur alio , reponitur in arca. 772- Ed. L. i4 λάσσειν τινὰ est novis mundis splendidis vestibus indutis ali- quem novum facere, reparare, et velut alium a priore homi- nem facere, apud Leon. Grammat. pag. (60. À. 9. Dice- bant quoque Latini sequiores a/terare pro znduere. "Vita S. Neoli Abbatis apud Du Cange Gloss. Lat. v. Aiterare. Non- nunquam peregrinorum alteratus induviis in ecclesia pernocta- bat. Ytem parare, unde verbum Germanicum obsolescens pár- den, et parade; vestes splendidae paramenta, quia illis sese

, id est exornabant, et paratica. Hinc parator, aut

sartor, aut indutor, adornator. Consules paraticorum fuerunt medio aevo consules, seu praefecti, mercatorum. vid. Du Cange v. Paratici, et Murator. T. II. Ant. Ital. p. 876., qui nempe paratica et paramenta, novos pannos, vendebant. In Ordine Romano est: Pontifex parat se solenniter cum mini- stris - - paramentis tempori convenientibus - - Interim rex westi- bus militaribus indutus cum. suis praelatis domesticis non para- tis, id est οὐχ ἠλλαγμένοις. Qui nostro in loco oi τῶν d- λαξιμάτων dicuntur, sunt p. 8r. ἃ. oi ἐπὲ τῶν ἀλλαξιμά- TOY integra dictione. Comparari possint cum τοῖς a pendice cedri, τοῖς ἐπὲ τοῦ πήγματος, si recte. habet expositio Salma- sii, existimantis id officrum domus Augustae fuisse, cui arcu- larum et aliarum rerum e cedro factarum cura erat. Nam ve- stes in ταβλίοις, ut statim sequitur, cedrinis asservabantur, quod id lignum vermes arceret.

D.6. [7, 2.] δεαιταρίων. | Quales fuerint diaetarii , non satis bene novi. Anastasius p. ro8. vertit aulici palati: sed p- 39. retinuit vocem diaetarius. Fabrottus Gloss. Cedr. atrien- -3es reddit. Videntur additi cuique officio iuvenes , praesertim nobiles, fuisse, qui per septimanas adiuvarent cos, quibus

44 IO. 1.6. REISKII COMMENTARII

additi essent; et quando adolevissent, e palatio amovebantur , et officiis praeficiebantur. Du Cange Gloss. Lat. v. JDietarzus monet , ita dictos fuisse, qui in diaeta seu coenaculo ministra- rent, mensas instruerent, diaetas mundas servarent. *[Ho- rum officium erat, excubias palatiorum noctu et interdiu age- re, ut ex Constant. Porphyrog. Continuatore L. IV. n. 55. p. 123. apparet, ubi oi ἐν τῷ μεγάλῳ παλατίῳ κατὰ τὸ ἡλια- κὸν τοῦ φάρου διαιτάριοι memorantur. Menolog. 50 lulii. In- fra apud Nostrum p. 135. C. 8. οἱ διαιτάριοε τῶν ὕλων διαι- τῶν Occurrunt. ]* j D.6. [7, 5.] τὸ ταβλίον. Yn membranis est ταβλὴν, quod eodem redit. Nam saepissime Graeci recentes zc pro toc, et zv vel ἐν pro ἐὸν scribunt. ta στομεὴν est apud Theophan. p. 912. B. 1r. et librarius novae Graeciae homo, e cuius co- dice Plutarchi Eroticus ad nos pervenit, saepissime ILzuzzi- δης, τίδην, τίδη pro Πεμπτίδιος, τίδιον, τίδιξ scripsit. Sed in posterum haec talia minuta non memorabo. | Non male fecit antecessor meus ταβλίον pro ταβλὴν reponendo. Neque male ego feci in ea parte, quam curavi, stricte membranarum exemplum in talibus sequendo. Ζαβλὴν hoc loco notat arcam latam planam, qualem nostrates Schubladen aut Schubcasten appellant , Franci une layette, un tiroir. d Ἢ ΐ D. 9. [7, 5.] «og»íxAta. Sunt capsae rotundae, quales illae sunt , quibus pelliceas illas grandes chirothecas , nobis 44u//e dictas ( v. Du Cange Gl. Lat. v. Muffulae) conduntur. Nomen habent a cornu, quo nomine Latini sequiores omnem capsam cylindricam cuicunque rei recipiendae aptam et cuiuscunque materiae appellabant. |Sic erat ipsis cormu atramentarium , sive corneum, sive eburneum, sive fictile, sive metallicum esset. v. Du. Cange Gloss. Lat. v. Cornu, ubi ex Hugonis Flaviniacensis Chronico citat capsam auream insignitam. reli- que AA. Apostolorum , et cornua duo eburnea identidem re- iquiis conferta. Cornua candelabrorum apud Anastas. in Be- nedict. III. fuerintne manubria, an disci illi , qui guttas de- sullantes aliasque sordes excipiunt, in dubio relinquam. | Pari modo Latini sequiores has capsas vestiarias, infulis condendis peculiariter destinatas calamaria appellabant, quod essent si- miles illis tabulis aeneis bracteatisve, quibus nos condere et gestare calamos scriptorios solemus. Fortasse erunt quibus probabilior videatur derivatio a. cornubus seu infulis. "Saeculo certe XIII, infulas seu tegumenta capitis cava , cucufas, (eo enim sensu vocem Zzmfula ubique pono) cornua et corneta ap- pellabant. vid. Du Cange Gloss. Lat. h. v. Sed nescio ci- iiusne idem factum , et num Graeci quoque infulas κέρατα appellaverint ,. vel χοργία. 81 fecerint , quod in dubio relinquo, corniclia fuerint capsae, in quibus cornua seu infulae servarentur.

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LID. 1. 45

Ὦ. το. [7, 4.7 στέμματα. Reddidi hane. vocem. ubique voce Latina z$fula, quo intelligo cucufam ornamentis variis certo quodam modo conformatam , cuius typi in numis , apud Goarum in fine Euchologii, apud Rhamnusium de bello Ve- neto cum CPtanis, apud Bandurium ; Du Cangium in Fami- lis Byzantinis, in Dissertat. ad loinville XXIV., in Dissert. de numis aevi medii , et alibi, ubi Imperatorum, Byzantino- rum imagines conspiciuntur, exstant. Sunt enim qui voce vitta et infula aliter, atque nos, utuntur. Vocabulum venit ἀπὸ τοῦ στέφειν ab ambiendo, quia totum caput velut cas- sis amplectebatur. Differt a στεφάνῳ corona. -Στέφαγος 'Po- μαῖος Chronico Alexandrino apud Salmas. T. H. Scr. H. A. / 851. est circulus aureus cum exstantibus radiis acutis, ve-

dentibus serrae; qualis in numis Romanis conspicitur. Στέμμα vero, a galea ortum, erat cucufa, cum circulis aureis uno rotundo totum caput horizontaliter includente, et duobus sese ad rectos angulos secantibus semicircularibus , et superimposita vertici plerumque crace, caetera panno con- stans pretioso, gemmis et margaritis obsito. Anna Comnena mundum imperialem enarrans sic describit τὸ στέμμα. Τὸ βασιλικὸν διάδημα, ait, καϑάπερ ἡμισφαίριον εὔγυρον τὴν κεφαλὴν διαϑεῖ πανταχόϑεν μαργάροις χοσμούμενον,, τοῖς μὲν ἐγχειμένοις, τοῖς δὲ καὶ ἐξηρτημένοις. Distinctionem addit infularum imperialium ab infulis Caesarum et minorum; pri- mam , quod hae non haberent catenulas, lectas, ut medio aevo loquebantur, e margaritis et gemmis plexas, apud au- rem utramque dependentes; alteram, quod hae non aeque accurate rotundae fuerint, atque infulae Imperatorum : tan- dem quod imperiales crebrioribus margaritis respersae niterent,

aliae. "Exaríoc9s» γὰρ τῶν xgoráqeor ὁρμαϑοί τινες αἰωροῦνται διὰ μαργάρων xat λίϑων, καὶ τὰς παρειὰς ἐπι- ξέουσι, καί ἐστι τοῦτο ἐξηρημένον τε χρῆμα τοῖς βασιλεῦσι στολῆς. οἱ δὲ τῶν Σεβαστοχρατύρων xai τῶν Καισάρων στεφανοὲ σποράδην ἐστίν ὅπου τῶν μαργάρων καὶ λίϑων ἄγευ τοῦ ἐπισφαιρώματος. De Caesariciis, seu infulis Cae- sarum , agemus loco suo. Quando usu receptae fuerint tales infulae mihi non liquet. Saeculo quidem septimo adhuc in usu erant modo oi στέφαγοι circuli radiati, modo τὼ ót«- δήματα, seu, quod idem est, aí ταιγεαὲὶ vittae, seu lemnisci lati purpurei, qui in occipitio religabantur ; siquidem fidem meretur Nicephorus Patriarcha CPt. narrans p. 59. , Hera- clium, quo tutius lateret et aufugeret e suorum clade οἰχτρόν τὲ χαὶ πεγιχρὸν, ὡς ἂν ἰδιώτης τοῖς ἐντευξομέγοις φαίγοιτο, περιβαλόμενος ἔνδυμα, τὸν τε στέφανον τὸν βασίλειον [de- signat diadema] τῇ ὠλένῃ περιαψάμενος -- εἰς φυγὴν ἐτρά- πετο. Invenio quidem stemma iam in numo Eudociae Augustae,

46 IO. IAC. ΒΕΙΘΚῚ COMMENTARII

uxorís "Theodosii iunioris , apud Du Cange Famil. Byz. p. 67. Sed quia ea foemina est, id exemplum non allegabo. | Ínve- nio porro quoque figuram stemmatis in numis Leonis et Ze- nonis, et Anthemii ibid. p. 77. Quia vero opponi possit eas figuras galearum esse, non stemmatum, neque illos numos urgebo. Verum in numis lustiniani magni p. 88. et 92. tam luculenter expressum est stemma , ut ille absque controversia primus eo usus videri queat. Posset quoque monumentum Ravennate , quod Alemannus ad Procopium primus dedit, et ex eo repetiit Du Cange l. c. p. 97. in argumentum allegari (nam in eo lustinianus conspicitur infulatus) si de illius pi- cturae musivae antiquitate certo constaret; quam qui aequa- lem lustiniano vulgo faciunt, mihi quidem haud persuadent ut secum sentiam. In numis sequentium Imperatorum "Tibe- ri, Mauricii , Phocae, Heraclii ipsius , conspicitur stemma. Suspecta igitur illa Nicephori narratio est, et ad Alexandri M. aut vetusti alicuius regis exemplum conficta. Nam ex quo: stemmatum usus invaluit, diadematum stricte sic dictorum usus desiit; neque argumentum praestat adversantibus Cinna- mus in his verbis p. 15. fin. de Manuele Comneno: περεδυ- ἘΔ.1.. 15 ϑεὶς [sic nove et soloece ille auctor pro zmduto posuit, nam spoliatum antiquis notat] τὴν χλαμύδα καὶ ταινιωϑεὶς τῷ δια- πων βασιλεὺς ὑπὸ παντὸς ἀνηγορεύετο τοῦ στρατοῦ. Au- ctor enim improprie et affectate vocabulum διάδημα usurpat, ut alii multi fecerunt. Erat igitur stemma nihil aliud , quam cucufa vel biretum cum corona aurea in una massa. Sole- bant aevi medii reges occidentales coronas aureas super bireto exemtiles et liberas gerere, sic ut possent demi, bireto capiti inhaerente. At Imperatores CPtani coronas suas non. super- imponebant biretis suis, sed simul cum his illas induebant , ut res duas in una massa cohaerentes. Conf. Du Cange v. AImutium , ubi citat hunc locum: 99. grandes perles rondes pour mettre en l'aumuce qui soutint la coronne du roy à la feste de Üestoile. Hae almutiae gems Germanicum cum praeposito Arabico articulo a/. Mütze adhuc dicimus pro bireto vel cu- cufa.] Imperatoribus conveniebant ut laicis et militaris ordinis hominibus, quum τὸ φιάλεν, vel cucullus aut cappa, cleri- corum esset; et videtur haec in vestitu capitis distinctio iam antiquis temporibus obtinuisse. "Theodoretus IV. Hist. Ec- cles. r2. οὗτος [de Eusebio Samosateno loquitur, πολλᾶς τῶν ἐχχλησιῶν ἐρήμους ποιμένων εἶναι, μαϑὼν, στρατιωτι- κὸν ἀμπεχόμενος σχῆμα, xai τιάρᾳ καλύπτων τὴν χεφαλὴν, τὴν Συρίαν περιήει πρεσβυτέρους χειροτονῶν xai διακόνους. Gestarunt igitur Imperatores stemma ut milites, et ΒΌΠΗΠΩΙ mi- litum magistri, pro galea, quicum tam prope convenit, ut, quod paulo ante dicebam , in numis postremorum Imperatorum,

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. L 47

quorum imagines numis incusae dici possunt galeam gestare, dubium ui aisi. illa figura an stemma Significet. Sel- denus etiam. plerumque galeas haec stemmata appellat in libro de titulis honorum. vid. Menolog. Basil. T. II. p. 112., ubi stemma et habitus Constantini M. synodo Nicaenae praesiden- tis exhibetur. De diademate priorum Imperatorum, cui dein- ceps stemma successit, egit Valesius ad Ammian. Marcell. p. 286. a., de coronis Impp. et regum antiquis novisque copiose dixit Du Cange diss. XXIV. ad Ioinvdle. ἔν. Anna Comnena L. HI. apud Du Cange ad loinville p. 297. De corona Im- peratorum , eaque praecipue, qua usus fuit Carolus M., v. Aleman. ad Pariet. Lateran. p. 49., de corona cum tintin- nabulis Alteserr. ad Anastas. p. 146. Coronam Hungaricam Belius dicit opus artificis Graeci esse. Notit. Hungar.]* - 4.D. το. [7, 5.] σπαϑάριοι. Erant corporis sacri custo- des, genere nobiles, qui coram lmperatore procedente arma eius, id est scutum et hastam, gerebant, ut ex hoc loco pa- tet. *[vid. Du Cange ad Alex. p. 559.]* Habemus in histo- ria Byzantina frequentes Protospatharios, Spatharios et Spa- tharocandidatos. Postremos hos interpretatur Nicephorus Gre- gor. ἀσπιδοφόρους. Recte quidem ab armis et munere illa i. Sed et Spatharii atque protospatharii eadem gesta- bant. Goarus ad Codin. p. 25. n. 54. omnes spatharios pro- tospatharios fuisse scribit, in quo fallitur. Neque solus Im- perator spatharios habebat , verum etiam magistratus superio- res, ut e Theophane patet p. 368. D. fine., ubi ὃ κατὰ Βησὲρ et à κατὰ "Lusoíov πατρικίου σπαϑάριος est Bisiri et Himerü spatharius. "Ubi non recte vertit Goarus. Appellati fuerunt a σπάϑη,, spatha, longo et lato gladio, quem manu gerebant. D. antepen. [7,5.] ἄρματά τε καὶ σχουτάρια καὶ τὰ δόρατα. "Vario significatu adhibetur a Graecis vocabulum ὅπλα, ἄρμα et ἄρματα, quod postremum ,. ἄρμα puta , a Latinis traductum et videatur, et vere fuit, ad Graecos, pervenerat tamen ab his ad illos, et in origine bene Graecum est, ab ἄρω, apto , instruo , instrumentum , eoque uti non dubitavit fastidiosus alias et pro sua aetate elegans , sed nobis hodie ridiculus, verbo- rum veterum affectator Nicetas p. 55. c. fin. ἐπιτάττει δει- πνοποιήσαντας πάντας ἱπποχορυστὰς γενέσθαι, καὶ τῶν ἀρ- μάτων [id est ὅπλων] αὐτῶν ἐπιμεληθῆναι, ὡς εἰς νέωτα τοῖς Τούρκοις πολεμήσοντας πρωϊαίτερον. Ambigo igitur dicamne ἄρματα hic loci gladios tantum , aut loricas designare, an, quo magis vergo, postrema, τώ τὲ σχουτάρια καὲ τὰ δόρα- τὰ (sic enim leg.) esse epexegesin superioris τὰ βασιλικὰ ἀρ- ματ, Non memini vocem ἄρμα pro gladiis positam reperisse. Pro loricis quidem ponunt hodierni Graeci, uti etiam. ὅπλον. vid. cl. Hemsterhus. ad Aristophan. Plutum ws. 45o. At

A8 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

multo frequentissime et Latini et Graeci, cum novi, tum vel vetustissimi quique, ὅπλον et ὅπλα, item arma , quod illi re- spondet, pro scuto ponunt. v. Salmas. ad Hist. Aug. T. I. p. 212. et II. p. 354. Inde est quod scutum. tractare €t ar- ma rotare idem sit. Quod pluribus exemplis evieit Du. Cange v. Arma. Glossae veteres IléAzat, μιχρὰ ὅπλα [scuta] £yov- τὰ χύμβαλα προσπεπηγότα, ἅπερ λέγουσιν οἱ Ρωμαῖοι ἀρμα- τώρια. Quo loco sunt χύμβαλα idem atque χόμβοι, bulbi, nodi, umbones vel umbilici aenei ferreive , bucculae, mediis e clypeis eminentes, ad excipiendam et retundendam ictuum illatorum vim. Κύμβαλον et xóuflog est omne xo», tumens in formam sphaericam. Ipse Noster p. 176. B. 5. τὸ δὲ &g- μα ἤγουν σκουτάριον dixit. Hine iam intelligatur ratiocinium Diodori Sieuli L. XV. 44. p. 56. vs. 88. constetque illi loco de integritate sua. Οἱ ὠπὸ τῶν ἀσπίδων πρύτερον ὅπλῖται xa- λούμενοι, τότε ἀπὸ τῆς πέλτης πελτασταὶ μετωνομάσθησαν. Argumenta , quibus locum illum impugnat H. Stephanus , spe- ciosa quidem sunt, recte tamen eum tuetur cl. Wesseling. lta quoque idem Diodorus XVII. 18. p. 175. 67. τὸ μὲν ἔδιον ὅπλον dvi95xe τῇ ϑεᾷ [ Minervae], τῶν δ᾽ ἐν τῷ veg κειμένων ὅπλων τὸ κράτιστον ἀναλαβὼν καὲ τούτῳ καϑοπλι- σϑεὶς ἐχρήσατο. Clypeum ibi significari ultro patet et e p. 175. 82. Apud eundem XVIII. 27. p.:278. 79. sunt οἱ ózAogógot scutarii, scutis et hastis, quae nunquam separabantur, arma- ti, eoque respectu opponuntur ibi τοῖς μηλοφόροις, iis, qui σπαϑοβάκλια seu contos praeferratos cum pomis in fine gere- rent. ὅπλον ᾿ϑηναίης in carmine Lucillii in Anthologia p. 151. ult. ed. H. Steph. est aegis Palladis , et p. 204. "Αρσενι δ᾽ Ὀϑρυάδοιο φόνῳ χεκαλυμμένον ὅπλον

καρύσσει. Θυρέα, Ζεῦ, “4αχεδαιμονίων. Ipse iam. Aristophanes ὅπλα pro scuto posuit in Vespis vs. 819. collato versu 590. Qui enim ipsi ibi est ἄνευ ὅπλων Cleouy- mus, hic est ὁ ἀσπιδόβλης. Mecte quoque sententiam Comici reddidit cl. Hemsterhusius in Avibus vs.390o. Pindaro quo- que ὅπλα dm "gysog sunt Zrgiva scuta , eo loco quem Athe- naeus Ll. c. 22. initio citat, ab interprete non recte acceptum. Pari modo Latini se in arma colligere dicebant pro se sub scu- tum recipere. "Virgilius :

ISubstitit Aeneas et se collegit in arma

Poplite . subsidens. Medio etiam aevo arma pro scuto dicebant. Δ Cutheis de gestis Spoletinorum apud Du Cange v. Grampha. — 4ntecede- bant eum. sui familiares armati cum. tabulariis et clypeis depi- ctis cum. grampha , [id est clava, seu cestu] zpsius arma , [id est scuto| et ensibus et spathis nudis. lnde manavit Franci- cum Jes armes , pro insignibus gentilitiis. Nam quum veteres

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. Lib. 1. 49

equites insignia suae quisque gentis in armis, hoc est scutis ; gererent, inde factum est, ut id , quod in armis pictum es- set, armorum ipso nomine metonymice diceretur. Scuti talis cum insignibus, et Spatharii vel Candidati regii cum hasta scutum tenentis videre est imaginem in illa Ravennate Iusti: niani M., de qua paullo ante dixi, apud Alemannum et Du Cange Fam. Byz., item apud Ciampin. T. IIl. Monum. Vetust. tab. 22. Qui Imperatoribus CPtanis adstarent Spatharii , aut Candidati, aut Protectores, armati erant scuto et hasta; erant armigeri eorum ; quoniam ipsos Imp. arma gestare non decebat. Inde Scutari olim dicti τὰ ὠμφὲ τὸν βασιλέα τάγματα, au- ctore Zosimo Ill. p. 188. Conf. Vales. ad Amm. Marcell. p. 552. Unde patet dictionem Nostri p. 337. τὸ ἄρμα χρατεῖ ται recte redditam. a nobis fuisse arma , id est scuta et hastae, tenentur , et apud Georg. Monach. p. 544. À. 4. μετὰ ἀρ- μιάτων vertendum esse cum stipatoribus scutatis , vel armigerts: Nam, ne dicamus dictionem eam ibi significare cum magno numero curruum , vcl procerum in. curribus procedentium , fa: cit mos aulae CPtanae, quo non licebat ali cuiquam curru vehi in processione publica, si Imperator curru veheretur, sed omnes proceres aut pedites obsequebantur, aut, magno honore affecti , equites. Ex eo tandem quoque factum, ut "49- μια nomen esset loco in Circo, ubi Armigeri in armis, hoc est, scutati et hastati stabant , de quo inferius; | D. ult. [7.7.1 τῷ ὀχταγώνῳ χουβουχλείρ. Palatia ae-Ed. L: 16 stiva vel porticus octangulares aedificandi mos adhuc in oriente obtinet, ut e della Valle Itiner. L. IV. 14. constat; qui talia aedificia rotunda, aüt multangula, deambulationibus destina- ta, in quorum planis tectis, quae tamen podiamentis seu pe- ctoralibus carent, deambulari, ludi quoque pila, non sine té: meritate, saepe cum vitae iactura solet, perhibet a Persis et Turcis Giusek appellari, quod Arabes (54»2- exaránt, qua de voce ad Abulfedam ago. Corridore, si bene memini; tà- les galeriae in circulum, seu rotundum , seu angularem, intra sese revolutae et redeuntes appellantur ab Italis. i 5. A. r. [7, 7.] παλατίῳ τῆς Ζίάφνης. [πὶ omhibus im- imis Romani maioribus urbibus, illis certe, quaé Cireum ha- rent, aut theatrum , vel amphitheatrum, et ludos ederent; erant quoque Daphnae, id est tribunalia, wel basilicae; in quibus laureae victoribus imponerentur. Qui mos victoribus coronas in talibus tribunalibus Daphnis dictis tribuendi non a Diocletiano coepit, quod coniici posset e verbis. Malalae T. I. p.407. ἐν τῇ ϑείᾳ αὐτοῦ διατάξει ἐχέλευσεν ἐν “άφνη δα- φγοῦσθϑαι τοὺς ἀγωνιζομένους ἐν τῷ ἀγῶνε Ὀλυμπίων, nempe Antiochenorum , non Pisanorum. (ldem Malala T. II. p: 62: “Ἰαφνητικὴν Antiochiae nominat , subintellige Basilicam , aitque Constantinus Porphyr. Vol. II. 4

50 10. IAC. REISKII COMMENTARH

. duas eius portas a "Theodosio laminis aureis fuisse tectas.) Nam Daphnen Alexandrinam' nominat Chronicon Alex. anno iam tertio Commodi. Possunt tamen, ut verum fatear, hae Da- phnae aliunde quoque nomen habuisse; sive quod ibi laureta essent, sub quibus deambularetur, sive quod, auctore Codino, nescio quanta fide digno, Consules calendis Ianuariis a populo coronas laureas in illis Daphnis. acciperent. Nugacitas et in- scitia novorum Graecorum circa veteris Romae ritus mihi bene perspecta facit; ut suspectam hanc traditionem habeam , quam alibi legisse non memini. Conficio ex his, Daphnem CPtanam prima ex institutione fuisse triclinium seu basilicam illam, in qua lauro vel palmis coronarentur victores Circenses; (nam proeul a circo non aberat;) et in qua coronas primum solas laureas, dein et has, et simul aureas quoque, solebant ab urbe sua regia redeuntes e castris cum triumpho Imperatores , aut alias, accipere. Et quia posterioribus saeculis in. laurea- rum locum succedebant aureae coronae seu circuli, quos bra- chiis inserebant gestantes, hinc Daphnae accrevit quoque no- men τοῦ Στεφάνου; uti etiam ex eo, quod Imperatores ibi solerent στεφαγοῦσϑαι, coronam nuptialem induere, et bene- dictione patriarchali cum sponsis suis copulari. Sed ut fuit Graecae plebis incredibilis nugacitas sequioribus saeculis, igno- rantia et pessimis artibus cleri ad potentiam et seditiones ad- Spirantis nutrita, et immanis in venerationem sanctorum furor , fieri non poterat, quin populus meros sanctos somnians e no- mine aedificii Stephani, S. Stephanum efficeret, cui etiam templum ibi conditum fuit, in quo et Imperatores boni ominis gratia coronam nuptialem accipiebant, et oblatas sibi ab urbe regia coronas aureas laureasque deponebant asservandas. Erat autem Daphne, cum aede S. Stephani, quam illa continebat , pars Augustei, seu palatii Imperatricis Augustae, de quo deinceps. A.3. [7. 9.7 Στεφάνου. *[Oratorium hoc a Pulcheria Augusta S. Stephano dicatum in Daphne ctiam "Theophanes p. 974. statuit. Εὐχτήριον., inquit, τοῦ ἁγίου Στεφάνου ἐν τῇ τς (Ἃς, Acta SS. 11. Aug.) V. Cangius ΟΡ]. Christ. L. IV. p. 155. dias ἀν 5. [7. 11.] ἀπὸ σχαραμαγγίων, ld est μετὰ σχαρα- μαγγίων. Saepe apud recentes Graecos et in hoc libro ἀπὸ pro μετα positum occurrit, praesertim si de amictu sermo est. Usus ille particulae vetustus et probus est, rarior tamen apud veteres. lta usurpavit Appianus p.55. 14. ed. Rob. Stephani: ἀπὸ χρυσοῦ καὶ λίϑων πολυτίμων ἔστεπται; et Plutarch. Vit. T. LI. p. 405. 1. ὠπὸ κραυγῆς pro μετὰ xg. dixit. Polyaenus p. 228. (VII. 6.) καλαϑὸς ἀπὸ κύπρου, (id est μετὰ zózgov) ὌΝ " plena. (Ya enim ibi leg.) De scaramangio dico ad p. 354. B. 5. i

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. I. 5I

A. 6. [7, 12.] τοῦ ἱεροῦ κοιτῶνος. Coeton, (quam vo- cem inse in mea interpretatione putavi) est cubiculum Imperatoris interius, in quo dormit, ut Cubiculum est concla- ve exterius, in quo per diem agit, quando solus est. Coeton erat intra cubiculum, hoc ecgram illo. In cubiculo dormiebat ὃ παραχοιμώμενος, et excubabat 6 παραχαϑήμενος τοῦ κοι- τῶνος. Conf. Goar ad Codin. p. 55. n. 6o. Vales. ad Am- mian. Marcell. p. 524., ubi memoratur aliquis, cuz Constanti- niani thalami cura commissa, wel προεστὼς τοῦ βασιλικοῦ κοι- τῶνος; ut Socrates appellat. Erant hi Coetonitae diversi a Cu- biculariis, et illis nobiliores, qua de re infra dicendum erit ad p. 13. B. Dicitur hic Imperator e Coetone in magnam illam salam Chrysotriclini egredi, ubi thronus stabat, et ipse prae- sidebat congregato procerum consistorio, ibique sub concha, hoc est apside vel lacunari arcuato, adversus imaginem Christi crucifixi adorasse , tum se parasse vestibus, antequam proceres salutatum admitteret. Habueritne penes se Imperator, sta- tim atque lecto surgeret, puellas nobiles et formosas, quae aquam porrigerent manus lavanti, et pectinem comam ordi- naturo, non dixerim. Dubito tamen valde, num habuerit , quum apud Nostrum quidem non tantum eius rei nulla fiat mentio, sed etiam memorentur spadones γεψηστεάρεοι vel mal- luviarii, et barbam caesariemque pectendi, officium proculdu- bio ad eosdem aliosve spadones cubicularios pertinuerit. Ait quidem Ordericus Vitalis L. VII. narrans de captis ab Alexio Comneno et CPlin translatis atque in gynaeceum Augustae ab- ditis filiabus Roberti Guiscardi, officium earum fuisse, mane, dum Imperator CPtanus de strato. surrexisset manusque ablue- ret, mappulam et pectinem eburneum afferre et barbam. Impe- ratoris pectere. Sed aut particularis ille casus fuit, et insti- tutum Alexii, quod cum ipso exspiravit, quo volebat exosissi- mum sibi hominem urere et deprimere, aut Ordericus falsa - tradidit, quod potius videtur; ut multa Latini de Graecis, et ivicissim hi de illis, ignorantia. recti , odio, criminandi, et denique nugandi libidine, qua ista saecula laborabant, absur- da.et ridicula commenti sunt. Quod nobis hic est Coeto , id caminatam dormitoriam appellat Monachus Sangallensis, I. 5. de Carolo M. narrans. initis laudibus matutinis cum rex [ex ecclesia] ad palatium vel caminatam dormitoriam | calefaciendi sezet ornandi [id est vestibus parandi] gratia rediret.

À. 7. [7: 13.] ἡ τοῦ κυρίου ἡμῶν - - sixov. *[Edes- sena videlicet, quam Romanus Lecapenus Imperator diu mul- tumque expetitam tandem a barbaris impetraverat, et quam in solennibus festorum in lmperatoris throno collocatam fuisse *x hoc loco apparet. 'Unice hoc confirmat Constantinus noster in oratione de imagine Edessena xa τὰ τῶν βασιλειῶν etc.]*

.

52 10. IAC. REISKII. COMMENTARII

Nolim Viro Doctissimo assentire. Imago, de qua hic sermo est, diversa ab Edessena, erat aurea, et semper eodem fixa loco. Edessena erat lintea et in S. Sophia asservabatur. ΠΙᾺ imago erat ad altitudinem hominis sedentis procera, et sedebat in throno, qui ad dextram Imperialis stabat. Possisne talia legens mentem a memoria lovis Olympii Phidiaci cohibere? Sed quid ego vitium aecuso, humanae naturae intextum et art nulla expugnandum Ὁ A. rir. [7. 16.] τοὺς δεσπότας. Necesse est, ut dictio- ni horum temporum assuefiamus, qui, quamvis de uno Impe- ratore loquerentur, tamen in plurali efferebant: domn? faciunt hoc vel illud , ot δεσπόται βάλλουσιν τὰ ἱμάτια, οἱ δεσπόται ἐξέρχονται, pro: dominus induit vestes, dominus egreditur. Docebimus infra vel ipsis Augusti Caesaris temporibus et multo antiquioribus iam fuisse in usu positum , hominem singularem in plurali compellare, aut de eo velut de pluribus loqui, qui mos hodie apud omnes politiores gentes obtinet. "Titulus au- tem Despotes absolute positus Imperatorem Augustum motat , ute nummis, variisque huius Codicis locis patet. Appellatio- nes δεσπότης, δέσποινα et δοῦλοι introductae sunt a lustinia- no et Theodora. "Vid. Procop. Anecdot. p. 154. rg. Titu- lus, qui dignitatem Caesare inferiorem specialiter notat, re- centior est, non tamen tam recens atque putat Du Cangius as- serens ad Cinnamum p. 468. f., dignitatem Despotae a Michaele Calephate demum fuisse institutam. Nam apud Nostrum L. H. c. 27. p. 362. D. Heraclii Magni filii duo, Constantinus et Ed. L. 17; David, memorantur Despotae; et illi quidem Augusti tribui- turtitulus: Constantine Auguste, tu vincas ; hie autem a patre di- citur e dignitate Despotae ad dignitatem Caesaris fuisse promotus. 5. A. τας [7, 16.]. βάλλουσιν. Induunt. Verbum βάλλειν pro Znduere novis Graecis est admodum familiare. βάλλειν τινὲ σαγίον est apud 'Theophan. p. 258. B. 10., item. £ufaAAew apud eundem p. 246. C. 7. τὴν κόμην ἑλόμεγος, ἱεροσύνης ἀξίαν ἐνέβαλλεν, passus comam sibi demi, induebat habitum clericalem. Frequens Graecis dictio βάλλειν μετάνοιαν, in- duere poenitentiam , de qua dicam ad p. 5oo. A. 4. Salmas. ad Hist. Aug. T. II. p. 437. comparat cum Latino mittere vestem , et Francico mettre son. habit. 9^. de A. ult. [7, 17.] χουσοπερίχλειστα. Quae auream peri- clisin seu oram praetextam habent; v. Du Cange Gl. utroque. Hinc emendandae glossae, in quibus Zftogatio. paradisis. ΤΩ. periclisis , περίχλεισις. Nam attogatio est id, quod togae ap- ponitur. Cogitavi quoque arrogatio, paraclisis. παρᾶκλησις. Medio aevo vocem períclysis (sic scribi solet) adhi | etiam Latini, v. Du Cange Gloss. Lat. et dicebant quoque de aureis listis. Quae vox est germanica. Leiste notat oram rei.

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 99

A. ult. [7,17.] σαγία. Sunt saga, nesclo an veteribus eiusdem formae , longa tamen ad genua paene defluentia , ampla , idem fere, quod chlamydes; quorum imaginem conspicere licet in illis proceribus, qui lustiniano M. in monumento Ravennate ad- stant, apud Du Cange Famil. Byz. p. 97. Sed hac de re amplius dico ad p. 555. B. 7.

B.:. [7, 18.] qvaexo;. De phylace, seu gazophylacio (nam integra dictio est 0 φύλαξ τῶν βααιλιχῶν 95cavgor ) vid. ad pag. 350. D. 6.

Ibid. [7. 18.] ἐν τῷ Σίγματι. Sigma dicebatur porticus quae-

am e regione Triconchii, in magno palatio, "Theophili Im- peratoris opus, quod Sigma Graecum, hoc est C Latinum , seu .eirculum dimidium, referret. Conf. Leo Grammat. p. 455. C. 5. Contin, Theophanis p. 87. A. B., ubi eleganter descri- bitur, et Du Cange ΟΡ]. Christ. p, 112.

B.2. [7, 19.] τὸ Παγλάβιον. Totum corpus Maglabi- tarum. Sunt autem Maglabitae lictores , apparitores, οὐ ῥα- βδοφόροι, qui Imperatorem cum maclaviis, aut manclaviis , hoc-est clavis manualibus, praecedebant, ad parandam viam procedenti , et abigendam turbam. Varie de maclavio tradunt auctores, vel ipsi Graeci, ut iures eos ignorasse quid fuerit.' Dicunt modo ῥάβδον aut βαχτηρίαν fuisse, idque recte dicunt, modo Adgor»,:lorum aut uaorty& scuticam, quae non consi- stunt. Codinus Offic. V. 54.: χρέμανται ἐπὶ ζώνης ἑκάστου τούτων λῶροι, οὕς χαλοῦσι μαγλάβια, ἠὼς βαχτηρίας ἢ ῥά- βδους, μαστίζειν τοὺς ἀξίους μαστίζεσθαι, φέροντες ἀεὲ δι-- χανίχια, ὕτε δὲ ὃ βασιλεὺς χαβαλλιχεύαη, προηγοῦνται, xat φέροντες αὐτὰ ὀρϑία εὐταχτοῦσι τὸν λαόν. | Non possunt haec conciliari , nisi dicamus vocem 4990», non eo sensu, quo so- let et debet accipi , ἃ Codino fuisse acceptam , sed pro baculo, fuste, fuso, vel festuca. Sed quid nos moretar homo neque sermonis sui, meque rerum sibi aequalium callens?. Fustes

- fuisse maclavia, non scuticas, patet cum ex more Turcarum, quorum Ganitzari cum fustibus obeunt, more a Graecis tra- duclo, tum etiam ex eo, quod Graeci maclavium voce ἄλλα- xi0v exponunt. Qua de voce nobis curatius exponendum est. Sunt igitur ἄλλαχτα fustes aut solidi, aut ita scissi, ut mul- tae assulae uno e scapo exeuntes, et iuxta sese parallelae de- currentes aliquantum moveri queant, et impulsae concrepitent, quales nos Préschen appellamus. Ut posterius credam fuisse τὰ &ÀAaxr&, et procedentibus pompis praemissos viae facien- dae causa viros talibus crepitaculis armatos , facit mos adhuc apud nostrates agyrtas obtinens , medicastros illos puta. circurt- foraneos, quo conciendae turbae gratia morionem secum tra- hunt, centonibus diversicoloribus et habitu veteris orbis ami- ctum, habentem in manu crepitaculum tale, et ferientem mates

δά IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

occurrentium cum ingenti risu et petulantia. Invenio certe in notis Saxii ad Landulphi Iunioris histor. Mediolan. p. 489. ex ordine Mediolanensis ecclesiae Vicecomitem in processionibus praelata ferula praecessisse et viam parasse Archiepiscopo, sti- patum servorum caterva cum flagellis ligneis et scissis. Erant eae ferulae crepitantes eum in finem paratae, ut homines oc- currentes processioni , audientes e longinquo sonitum earum, mature de via decederent. Quapropter etiam leprosi panem mendicantes olim gestabant lignea talia sistra, ut ita dicam, quibus admonerent occurrentes, se leprosos esse, neque ad se propius accedi oportere, simulque porrigebant suos J/üustes vel fios (eo enim proprio vocabulo illa instrumenta tunc ap- pellabant) quo extremitati eorum solatium seu eleemosynam imponerent. Ipse ego saepe Leydae talem leprosum cum cre- pitaculo obeuntem . et mendicantem vidi. In vulgata est L. II. Regum c. 3. leprosus tenens fusum. Ubi auctor Mamotre- cti: usus est instrumentum filandi. | .Fusum quidam dicunt ín loco isto breve ventilabrum de Jolüis palmarum , quod volvitur inter. digitos instar fusi, vel instrumentum ligneum , cum dua- bus tribusve tabellis, quas concutit leprosus quaerendo panem. Verum etiam baculos solidos ἄλλακτα appellabant; ut constat e loco Thomae Magistri , qui hodiernis Graecis ἄλλακτον idem esse ait, quod vetustis ἀνάφορον. Est autem ἀνάφορον illud vectis genus , quo baiuli aquigeruli hydrias aqua plenas gerunt, aut in Belgio, qui pisces venales in sportis, aut in doliolis lac venale cireumferunt ; cavum in regione cervicis, ut apte hae- reat in humeris. Locus est in argumento Ranarum Aristopha- nis: μετὰ Xav9íov τοῦ οἰκέτου ὄνῳ énoyovuérov, τοῖς ὥμοις δὲ ἀνάφορον φέροντος, ὃ ἄλλαχτον δημωδεστέρως καλεῖται. Origo vocabult Graeca non est, sed Germanica, aut Longo- bardica. Quod nobis hodie est Latte, pertica vel asser lon- gus, sed angustus et gracilis, qualibus sternuntur tecta ae- dium, ut iis lateres cocti inhaereant, id veteres Germani effe- rebant promiscue a Latte, et a Lachte, unde adhuc in usu superest Lachter, pro pertica decempeda. lud ὦ praepone- bant vocibus ut nos hodie eine; une; et plebs nostra atque Angli retinuerunt. 4 lacta, eine Latte, une latte, una perti- ca, contrahebant Graeci novi in unum vocabulum ἄλλαχτον. V. DC. v. Latae, ubi e Papia hoc citat: asseres pali vel paxil- Hi, vulgo lactaé dicuntur. Has lattas vel lactas sustinendis et baiulandis oneribus, nominant Graeci alio quoque nomine xa- λάμια, festucas , ad instar Latinorum , qui tigilla quaeque lon- giuscula et gracilia festucas appellant. Glossae apud Du Can- ge v. ᾿“μφορέα. "Juqogiaqügovc, τοὺς μισϑίους, τοὺς τὰ καλάμια [id est τὰ ἀνάφορα 1 φέροντας, Sed praevideo fore quosdam, qui ἄλλαχτα fustes propterea malint dictos fuisse,

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. L 55

quod saepius mutarentur. Sane Nicetas p. 174. fin. ait exa δευσεν αὐτοὺς Ov ἀλλάχτων δώδεχα,, quasi dicas duodecim virgis aut virgarum fasciculis identidem mutatis. Et notus ille Taciti centurio, Cedo alteram. Liberum igitur esto cuique hac de re pro iudicio suo sentire. Sed satis de voce ἄλλα- xr0v, qua, ut dixi, exponunt Grammatici Graeci vocem 4ta7- χλάβιον, quam plerique a manus clava derivant; v. Goar ad Codin. p. 75. ult. et ad Cedren. p. 622., ubi clavicularios et cornicularios olim dietos fuisse ait, et Du Cange Gloss. Gr. h. v. *[Continuatori Constantiniano appellantur δαβδοῦχου Bacuaxoi 1. 8. Venatum cum Imperatore exibant Maglabitae et οἱ τοῦ ἱπποστασίου ἄρχοντες. Constant. vit. Basil. Maced. C. II. In scriptor. post Theophan. p. 25o. memoratur ali- quis, Τατζάχης τῇ τοῦ Παγλαβίτου ἀξίᾳ τιμηϑείς. Conf. Constantin. de admin. imper. p. 126.]* Ex his duobus locis intelligitur non adeo viles homines fuisse Maglabitas. Nam interdum quoque simul Protospatharii erant, et ἀξία τοῦ JMa- γλαβίτου dicitur. Puto tamen, in his locis non omnem Ma- glabitam, sed tantum praefectum eorum τοῦ Π]αγλαβίτου no- mine designari. Dicitur enim ibi quidam Protospatharius si- mul et Manclabita ad principem Iberiae missus fuisse, ut ei vestem Magistri perferret, et ea dignitate ipsum investiret. Quae res non homini gregario commissa fuisse videtur. Mit- tebantur quoque cum gladio ad plectendos capite sontes; ut € Leone Grammatico p. 466. A. patet. Fuerintne eunuchi, non hquet. Fere videntur ex eo eunuchi fuisse, quod ali- quoties inyenio Articlinam memorari, ut Maglabitarum prae- fectum. Non tamen valet consequentia, eunuchus si fuit prae- fectus, totum quoque scrinium tales fuisse. *[In aula Roma- na dieebantur muarorentes vel stimulati, qui removent populum de vía. Ord. Roman. p. 198.]* Habuerintue olim reginaeE& L. 18 foeminas ῥαβδούχους. quaestio est huc non pertinens , neque magni momenti. Colligo tamen eas habuisse ex Polybio p. 716. 6. ed. Wechel.

5. B. 3. [7.19.1 7 ξταιρεία. Erat Hetaeria militiae vel δε genus ad sacri corporis et palatii custodiam , ex so- is alienigenis, ut Persis, Chazaris, Francis, Anglis conscri- ptum. Olim gentiles, schola gentilium, auxilia palatina , foe- derati, appellabantur. "Vid. Vales. ad Ammian. Marcell. p. 352. *[Rabani Martyrolog. T. VI. Canisii p. 742. ἡ τοῦ Καίσαρος £raigía, cohors foederatorum Caesaris memoratur Contin. Theophanis p. 228.]* Posset ex hoc loco, si ea Com- befisii versio admitteretur, concludi, Caesarem, si esset ali- quis, aut minorem Imperatorem , vel lmperii futurum hae- redem , peculiarem sibi habuisse cohortem militiae peregrinae. Neque id improbabile est; videntur potius tales ex aliis multis

" 56 10. IAC. REISKII. COMMENTARII

argumentis proprias sibi aulas habuisse, sed numero et splen- dore imperiali minores. Verum in citato quidem loco Conti- nuatoris anonymi ἑταιρία simpliciter tantum notat factionem. Caeterum de h. v. vid. Du Cange Gloss. Graec. h. v. et ad Alexiad. p. 227., qui tamen in eo fallitur, Hetaeriarchae ma- gni munus fuisse, ut legatos thodaseret, ex loco Pachyme- ris , qui id omnino videtur dicere. Sed proprie ipsorum erat φυλάττειν τὸν ἄναχτα ἀπὸ τῶν ὑὕπόπτων προσώπων, ut est in Script. post "Theophan. p. 294. A. a domino suspectos ar- cere. Erant autem tres, ni fallor, Hetaeriae, seu sodalitates , magna, media et parva. Magnae praefectus dicebatur magnus Hetaeriarcha. Dexippus in Excerpt. Legat. Hoeschel. p. 7.

τὸν ἡγεμόνα τῶν ξενικῶν στρατοπέδων appellat, et ibid. lin. ult. τὴν ἑταιρικὴν τάξιν xai ὅση δορυφορία τοῦ ἄρχοντος iungit. Hetaeriarchae deinceps Ethnarchae dicti; v. Du Can- ge v. ἐθνάρχης. Erant quoque pedites quidam ' ἑταῖροι, alii equites , quod colligo ex dictione 'Theodoreti Histor. Eccles. IH. 14. πεζέταιροι. Suidas in Rufino : ó τῶν περὲ τὸν βα- σιλέα πεζεταίρων ἀσπιδοφόρων καὶ δορυφόρων τὴν T"ysuo- γίαν πεπιστευμένος. Quandoquidem tantum ex alienigenis con- stabant Hetaeriae, contra distinguntur aliis tagmatibus, seu ge- neribus vel scholis praesidiariis, ut Scholariis, Hicanatis, etc., qui poterant dme s esse. Hinc intelligatur locus Script. post Theoph. p. 248. C. ἔκ τε τῶν βασιλωκοῶν καὲ τῆς ὅται- θείας καὶ τῶν ταγματικῶν. Ubi Combefisius neque vocem βα- σιλιχῶν recte vertit praetorianis , neque ταγματικῶν alüs co- hortibus. Ot Βασιλικοὶ non sunt milites , sed famuli aulici ,

et oí ταγματικοὶ sunt praesidia urbis vel aulae augustae, ex indigenis. Narrat Luitprandus Legat. p. 485. b. fine, Nice- . phorum Phocam ZZungaros quadraginta pretiosissiris vestibus ornatos patronos sibi et defensores parasse. Quod idem est,

ac si diceret, eum illos Hetaeriae suae adscripsisse. Patron ipsi sunt adiutores , auxilia, ut Arabes milites praetorianos praefecti alicuius urbis vel oppidi Quies) adiutores appellant ,

et praetorium Xi,zl| jló domum auxilii, quia nempe auxi- lum, ἡ βοήϑεια Vi Graecis, seu eile praetoriana , ibi excubat. Etymologiam nominis dat Codin. de Offic. p. 65. B. non probam quidem, non tamen omnino spernendam : ὃ érat- θιάρχης ὃ τοὺς ἑταίρους ἤτοι φίλους δεχόμενος. Certe Grae- ci novi peregrinos gentis non suae CPlin venientes non ξένους, ut veteres Graeci solebant, sed φίλους appellabant, quod alio loco demonstro. Putavi aliquando , gut a Romana dictione commilitones natam sodalium τῶν ἑταίρων appellationem , aut a vetustis Macedoniae regibus traductam , qui etiam ἀπφίρους in sua militia habebant, teste Polybio pag. 554. 7. ed. Gro- noy. Deinde videbatur ind simplicius esse , Byzantinos nulla

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. L 57

imitatione ita φιλοφρονηματικῶς appellasse peregrinos ad sua castra transeuntes. Verum omnia ista aliena sunt, et appella- tionis huius ratio debet ab ipsis nostris maioribus, Saxonibus illis et Francis vetustis, repeti. Solebant illi, et nos adhuc patrum exemplo solemus, et solent Batavi quoque, veterum Germanorum soboles , liberos homines pro mercede servientes, milites, opifices, alios, Gesellen, Maten, Folger, id est so- dales, secutores dicere. "Vid. quae infra de Acolutho Waran- .

dicam. Graeci, repudiata voce germanica, illos, quos h urbes stipendiaque sua reciperent, alienigenas, graeca voce appellabant, idem significante atque germanica. “Ἑταέρους nempe et dxoAovJovc, quorum illud Jaen vel Gesellen (un- de asalli nati, nam /'asall est idem atque Guesel/) hoc Folgher exprimebat. "Vox Jat sodalis, adhuc hodie Batavis in usu est. Hinc intelligas, quid sint Frangomates in. Assisis Hierosolym. apud Du Cange v. Franchire. De ceux, qui $' avouent pour Frangomates ou Esclavs franches. Composita est vox e Franc et mat, sodalis, servus liber, aut in liber- tatem datus. Ut autem posterioribus temporibus Franci hi merce- narii milites se Matos et Folgheres, ἑταίρους, ἀχολούϑους appel- labant, ita vetustis temporibus Celtae praeamabant Gaeste, &é- vot, hospites appellari. Polybius L. 11. C. 22. ait Celtas dia τὸ μισϑοῦ στρατεύειν l'atgürovg προσαγορεύεσθαι. ἡ γὰρ λέξις αὕτη τοῦτο σημαίνει κυρίως. Recta vero tradit Poly- bius. QGaesati hi sunt hospites, Gaeste. Gast est proprie pe- regrinus, qui extra patriam agit. Isti Celtae Gaesati, vel Gaesti dicti domi non manebant, sed e patria emigrabant, et in peregrino solo armis fortunam tentabant, quod Normanni recentioribus temporibus saeculo X. faciebant. Quod paullo ante dicebam , vocem J'asall notare socium , sodalem , &rai- 60r, apparet e Miraculis S. Ludgeri apud Du Cange v. PhAa-. sallus, ubi aliquis monasticae vitae phasalus , hoc est Lo - Arabum more, sodalis vitae monasticae , eiusque cultor dici- tur. Mos autem alienigenas in aula principali ad custodiam sacri corporis alendi a Romanis coepit Imperatoribus, qui cum Celtis et Germanis bello impliciti ob fidem probatam eos sibi custodes apponebant. Idem deinceps Byzantini quoque fece- runt cum Chazaris, etaliis Scythicis gentibus, Persis, Sara- cenis, Hungaris, Anglis, aliis. Helveti praecipue hodie huic usui in aulis regum inserviunt. Alunt adhuc hodie Turci in militia sua sic dictos Garibos, ve3.& id est ξένους, peregri- nos; v. Du Cange v. χαρίπιδες. Latius de illis ad Abulfe- dam egi.

B. 5. [7, 19.] ὃ Aoyo9érgc- Quando nude ponitur ó Aoyo-

ϑέτης, intelligitur Logotheta dromi, rationalis cursus publici , cuius auctoritas apud Imperatorem maxima tunc erat, utpote

Ed. L. 19

" 58 10. IAC. REISKII COMMENTARII

qui res ubique terrarum per totum imperium gestas et contin- gentes ad ipsum. referre, et cum 1pso decernere debebat, le- gatos introducere, et rpsis nomine Imperatoris respondere. Conf. L. II. cap. 47. Cedren. p. 555. D. 6. et Nicephor. Pa- triarch.. CPl. p. 228. fine, ubi ait: 0 τῶν δημοσίων πραγμά- vOY τὰς ὑπομνήσεις, sign jficationes , noti ficationes, τῷ βασιλεῖ διαχομίζων. λογοθέτην δὲ τοῦ δρόμου τὴν ἀξίαν οἱ περὲ τὰ βασίλεια καλοῦσι. Sunt autem πράγματα δημόσια, quando hostis in provincias irrumpit, seditio alicubi, pestis, annonae penuria , incendia, aliave mala contingunt. etc. Conf. de ipsius munere Du Cange ad Alexiad. p. a62. Erant praeterea alii rationales, ut τῶν σεκρέτων, Genici nempe, seu generalis , et Idici, seu privati aerarii, item τοῦ στρατιωτιχοῦ aerari militaris, nec non praetori, et τῶν ἀγελῶν gregum seu ar- mentorum imperialium , de quibus suo loco. Logothetas dro- mi cum curiosis et stationariis confundit Casaubon. ad Script. Hist. Aug. I. p. 15. b. Longe tamen minor erat eorum tum poen et dignitas, quam deinceps. Quando ait Du Cange . €. Logothetae fuisse bullas subscribere, verum id non est, nisi quando Logotheta simul quoque GanieRn esset, ad quem ista subscribendi cura pertinebat. Exemplum tale exstat PF Script. post Theoph. p. 92. et Leone Grammat. p. 457. A. Proprie tamen diversae erant functiones, et non semper iun- ctae, ut vel ex hoc Nostri praesente loco patet. Conf. Goar. ad Cedren. p. 24. et ad Codin. p. 27. n. 27. Unde corrigen- dus est Du Cange Gloss. Gr. p. 822. Logothetam dromi et praefectum Caniclei eundem faciens.

B. 5. [7, 19. ] καγικλείου. Ὃ Karteketo | Caniclet pracfe- ctus, est eadem dignitas , quae olim in regum Macedonum aula ὃ ἐπὶ τοῦ γραμματείου dicebatur. Polyb. p. 485. 20. ed. Gronov. Caniclium est vasculum liquorem rubrum vel sacrum encaustum , quo Imperatores bullas subsignabant, asservans: et qui id penes se teneret, etlmperatori usus tempore porri- geret , is erat ὃ Karbxétoc. *[De praefecto Caniclei v. Mi- chael Lazari Confutatio dissertat. Maffei de fabula ord. Con- stantiniani pag. 24.]* De etymologia v. infra ad p. 417. B. 7.

B.5. [g, 22.] πρωτοχτίστῳ. ^ Ambigo, quomodo recte vertatur haec vox. Án nuper demum conditum templum, a Basilio Macedone, non antiquum ?

B. 10. [8, rH] διδομένων. "V. de hac constructione dicen- da ad pag. 7. B.3. Τοὺς πραιποσίτους pro τοῖς πραιποσί- τοῖς est elegantia novi Graecismi , cuius admodum spissa im hoc libro exempla; v. pag. 7. B. 5. et rr. A. 5.

B. ult. [8, 3.1] τρισσῆς. Ubique ternae memorantur ad- orationes, non tam in memoriam S. Trinitatis, quam ex more paganorum veterum, colore Christianismi oblito. Gentilibus

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. I. 59

enim mysticus erat numerus ternarius, quod notum est; vid. Casaubon. ad Athen. 1. a. ad illud τρὲς δ᾽ ἀπομαξαμένοισε ϑεοὶ διδόασιν ἄμεινον.

B. ult. [8,..}] μετὰ τῶν κηρῶν προσχυγήσεως. Frequentissi- ma Nostro fit mentio cereorum ante sacrás imagines accensorum et depactorum ; frequentissima cereorum et lampadum in alta- ribus, et polycandelis per totas ecclesias ardentium. Imma- nis copia cereorum quotannis consumitur in templis Graecis , ut, quia impensae in eos sunt maximae omnium , quas eccle- sia facit, impensae in ecclesiam omnes cuiuscunque generis uno nomine τῶν εἰς φωταψίας δεδαπανημένων ad. luminaria depensorum veniant. Forum peculiare erat CPli τὰ χηρούλια dictum , in quo tantummodo cerei venibant. Ex Ordine Ro- mano p. 218. constat rotulos de cereis Graecis celebres aevo medio in Europa fuisse et magna copia in occidentem advectos. Solennes processiones non poterant absque cereis esse; quo- cirea etiam φωταψέαι seh terim Novella Basilii Porphyro- geniti de praescriptione XL. annorum: εἰ δὲ εἰς τινα τῶν αὐτῶν εὐχτηρέων σολέμνια [solennes processiones] παρὰ βα- σιλέως ἢ φωταψίαι γίγνονται. Russica ecclesia morem tan- tam cerae vim perdendi a Graeca assumsit , ut Graeca e pa- ganismo retinuit. V. Salmas. ad H. Aug. T. Il. pag. 2035. et Valés. ad Amm. Marcell. p. 557. *[De processione cum laudibus et gloria , hoc est cum cereis et crucibus vid. Ana- stas. p. 49. conf. 9o. 9r. ]*

C. 5. [8, 5.] ἀπευχαριστοῦσι. Proprie gratias agunt. Sed novis Graecis in universum notat, deum orant; habet quoque verbum hoc alios significatus , ut gratulantur , vel sa- lutant, ut vertit Leich. p. 6. D. 10., ubi est festum gratulari ; vid. ad p. 556. B. ».

€. 13. [8, 15.] τοῦ )yovoréoc. «ὐγουστεὺς et .4W-

. γουστεὼν est nomen palatii, Augustabus Byzantinis proprii,

et quidem gemini; unius intra Chalcen prope Chrysotriclinum siti, quod Augusteon Daphnes, vel augustale Daphnes, ap- pellabatur; alterius, quod simpliciter Augustale audiebat , et extra Chalcen intra hanc et S. Sophiam situm erat; vid. pag. 435. B., ubi Augustale Daphnes ὃ ἐχεῖσε αὐγουστεὼν dicitur , ut distinguatur ab Augusteone sic proprie dicto , et pag. 75. D. E Chalce autem in Augusteonem, et exinde in S. Sophiae horologium seu atrium itum fuisse, apparet ex hoc loco et ex p. 9. De Augusteone, foro Augusteo, statua lustiniani Augustea dicta, et circumsitis multa habet Du Cange ad Si- lentiarium p. 54o. et in CPli Chr. Augustabus autem pro- prium id aedificium fuisse, ex eo colligo, quod illae corona imperii in eo coronarentur; vid. p. 119. B. 120. D; et quod cum Domino, in ecclesiam procedente, nulli procerum , praeter

" 60 1O. IAC. REISKII. COMMENTARII

eunuchos, in Augustale intrare licebat ; vid. p. 15. B. Vi- detur ergo quasi Seraglium Imperatorum CPtanorum fuisse. *[ De Augustali, ubi coronabatur Imperatrix, vid. CPlis Christ. p. 97. et not. ad Zonar. p. 155. nec iuxta altare, ut Goar vertit, sed in tabula ad hunc ritum parata ; v. Pachymeris ἐχφρασις τοῦ αὐγουστέως. Gregoras p. 764. sqq.]* Exstat . quoque illa Pachymeris Ecphrasis cum latina Bandurii inter- pretatione in eius Imp. Or. L. VI. p. ττά.

D. 4. [8, 18.] x« βασίλειος. Membranae xa 7 fa- σίΐλειος.

Schol. l. α. ἀπὸ τοῦ βαπτιστῆρος habent eaedem.

Schol. lin. 4. πρώτην σχολήν. Prima hic memoratur i$chola. Septem enim erant; quot olim erant weéxilationes comitatenses , vid. Panciroll. Notit. p. 22. b. cap. 54. Qua- propter etiam p. 258. C. 5. ᾿ σχολαὲ per vexillationes comita- tenses reddidi. Sunt autem scholae idem atque contubernia , item ordines militum , ad unum signum pertinentium , nume- ri, cohortes. Ab illis scholis scholarii sunt appellati milites in genere quidem omnes, etiam gregarii et provinciales. *[Se- ptem scholariorum numeros, qui in Bithynia resident, habet Theophanes p. 200.]* In specie vero milites ad custodiam pa- latii, de quibus egregium locum habet Procopii aneedota hi- storia, p. 106. fine, unde discitur eorum origo, numerus, et alia illuc spectantia. Excubias hi scholarii agebant intra Chalcen, seu atrium et ingressum palatii; habitabant autem in propylaeo aedis SS. Apostolorum , ut e variis locis huius Ceremonialis constat. Gemini erant, pedites et equites. Sed nolo in hoc argumento prolixus esse. Conf. Guther. p. 399. et 599. Vales. et Lindenbrog. ad Amm. Marcell. p. 58. 88. et 479. , item Du Cange Gloss. utroque. ds , , 9. A. 2. [8, 21.] πρωτομάρτυρος. Leg. e membranis τοῦ αἀγίου πρωτομάρτυρος. ᾿

A. 9. [9, 3.1 δεφερενδάριον. Referendarius est politica , et est quoque sacra dignitas. De posteriori sermo hic fit. Est autem Referendarius sacer minister Patriarchae, qui huius mandata , id est significationes , nova , quae indicare vult, per- fert ad Imperatorem vel proceres; ut hic loci refert Referen- darius ad Imperatorem nomine Patriarchae tempus esse ad processionem veniendi. Vid. Goar ad Codin. p. 15. n. 22. Du Cange Glossar. utroque hac voce. Guther. de Offic. D. ÁÀ. p. 421. et 575. Ab his sacris diversi sunt referendarii vel regerendarii Imperatorum , qui referebant de rebus scitu necessariis ad Imperatorem. *[Referendarius est cancellarius regius. Alteserr. ad Anastas. pag. r14.]* "Vid. Novell. Iu- stin. p. 54. 54. Procop. Anecd. p. 65. 5., ubi dieuntur Re- Bitendori libellos supplices ad Imp. referre. "Videntur fere

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. 118.1. Ót

secutis temporibus referendarii regii desiisse, et ipsorum re- ferendi munus ad Logothetas dromi et ad praefectos Caniclii transisse. Vid. Cedren. p. 545. B. 5. D. 5. Reprehendit ibi loci Goarus Xylandri interpretationem , non quidem abs- que omni iure (nam referendarius aut Caniclius non tantum acta in senatu, sed etiam de dubiis, agendis, postulatis etc. referebat) ipse tamen interpretationem multo nequiorem sub- stituit, prae qua bona et proba Xylandreana habeatur. 'H τῶν ἀναφορῶν διοίχησις est actio, functio , referendi , de re- bus ad Lmperatorem nempe. Non recogitabat V. D. usum verbi ἀγαφέρειν notitiam alicuius rei alicui dare, et eius sen- tentiam. quid agendum sit explorare. Quae notio manavit ex vetere formula retulit Consul scil. ad Patres Conscriptos, quos sententiam rogavit. "Vid. Script. Hist. August. T. II. pag. 42. fine. Vales. ad Ammian. Marcell. p. 39. b. "4ragoo« sic dicitur scriptum , quo rei alicuius status lmperatori exponitur, ut apud Theophan. p. 78. C. r. et ipsa Imperatoris ad popu- lum oratio , narratio , mandatum , significatio de notabili qua- dam in rebus regni facta mutatione dicitur ἀγαφορά. — Vid. Ce- dren. p. 75o. D. 3. sqq. 754. A. 4. et locum Cyrilli Scytho- politani apud Alemannum ad Procopium p. 101. 5., ubi &ra- φορὰ est non tantum relatio, sed etiam remonstratio et sup- plicatio , ut ibi ad sensum bene vertitur.

Α. 9. [9 4.1 μανδάτον. Mandatum est omnis significatio rei cuiuscunque , sive cum imperio fiat, ut quid agatur, aut ad alium referatur, aut historica simplex narratio, nunczus. Eo sensu apud Theophan. 576. D. ro. obtinet. "Vid. Du Can- ge Gloss. utroque. Potest hic sensus et hic loci obtinere, potest et alter ille, quo notat significationem ad alterum re- ferri imperatam. Jandare pro significare hodie in sermone Gallico obtinet, et obtinuit olim apud Latinos, ut patet ex [unen epigrammate apud Lamprid. in Script. Hist. Aug.

« 1l. p. 9X.

^ 4 [9. 4.] περὲ τῆς ἐχχλησιαστικῆς καταστάσεως. Significationem de statu vel recta iam facta constitutione rerum ad disciplinam ecclesiasticam , eoque ad patriarchalem inspe- ctionem et ordinationem pertinentium. De voce χαξάστασις et τῷ τῆς καταστάσεως dixi ad p. 418. A. r.

C.2.[9, 17.] γιψηστιάριοι. Sunt qui malluvium, τὸ “ψεψίστιον, Imperatori tenent ; vid. ad p. 418. B. 5. n

C.5. [9, 18.] χεργνιβόξεστα. Sunt malluvia, seu pa-Ed.L.2o terae, pelves, in quibus αἱ χεῖρες νίπτονται., manus lavan- tur, cum adiunctis τοῖς Ségro:c, seu sextariis, id est hydriis , gutturniis, e quibus aqua in suppositam pelvim defunditur. Vid. Habert. Pontific. p. 5o. De hoc modo novorum Grae- corum appellauones duarum diversarum rerum, attamen

62 IO. IAC. REISKII COMMENTARII

communione quadam inter se iunctarum , in unam vocem col- liquandi, qualis est in voce δισχοποτήριον, diíscus cum super- imposito calyce, dicam ad p. 45. D. ult. Quod novi Eeoróv sextum, sextarium , appellabant, seu gutturnium sextarium aquae continens, id veteres πρόχοον appellabant. | Homerus : Χέρνιβον ἀμφίπολος πρόχούν 9" ἅμα χερσὶν ἔχουσα. E quo loco simul patet, χέργιβον. quod in probatis vctustis au- ctoribus non reperitur (ilii enim zég»y dicunt) iam tum in usu fuisse, ut multa fuerunt eorum, quae in hoc nostro co- dice similibusque nova videbuntur viris doctis, aut veterum novorumque simul non satis familiaribus, aut non satis firmae memoriae. Habuit omnia, quae manifesto nova et barbara non sunt, sed sordida tantum sunt, vetustissima graeca ae- tas; verum iis auctores munditiarum studiosi abstinuerunt. C.7. [9, 22.] διὰ τοῦ γεύματος. Hic habetur scholion in membranis, quod quia in extremo praesecto margine scri- ptum et hiuleum erat, (ut passim sunt eadem de causa scho- lia huius codicis ,) omissum fuit. Unicum locum supplere ex ingenio non potui, ubi puncta posui. Est autem hoc: Toréo», ὅτι διὰ τοιούτου σχήματος .. . εἰ [f- ὡσαεὶ] ἐν πάσαις ταῖς δοχαῖς διὰ γεύματος τοῦ δεσπότου ὃ πραιπόσιτος νεύει τοῖς ὀφείλουσιν εἰσάξαι εἴτε τὰ χατὰ τύπον εἰσαγόμενα βῆλα ἐν ταῖς δοχαῖς, εἴτε ἐϑγικῶν εἴσοδος ὀφείλει γενέσθαι, εἴτε ἕξε- γναλίων ἔξ ἀλλοέϑνων μελλόντων εἰσιέναι. Ad rem ipsam quod attinet, γεύειν novis Graecis est nutu signum dare opportuni temporis peragendae alicuius imperatae rei, pro quo etiam di- cunt χαιρὸν διδόναι, ut contra qui signo dato obtemperat, x«- Ἁ , 9X4 ot » » ρὸν λαμβάνειν dicitur, formula frequenti in Pontificali Haber- t. Pro διὰ νεύματος κελεύειν, divina annutatione indicare, iubere, nempe, hic quidem loci, proceres ad venerandum Augustum intromittendos esse, Anna Comnena Alexiadis p. 265. D. τ. dedit τὸ δοῦναι τοῖς ἔξωϑεν τὴν εἴσοδον διὰ τοῦ βλέμματος ἐμφαίνειν. Dignus est, qui totus apponatur, ille locus; et hunc praesentem nostrum , et alios Nostri deinceps plures illustraturus , in quibus de Senatus in Consistorium pro- cessione seu conventu et Silentiis agitur , ut qui clare doceat, quomodo praesederit Imperator, quomodo protectores corpo- ris sacri adstiterint, quem locum obtinuerint regii sanguinis viri, quem senatores, quid in silentiis actum , quomodo pro- cessum fuerit. Οἱ πάλαι τῶν βασιλικῶν σωμάτων τεταγμένοι φύλαχες πρῶτοι πρὸς τὴν βασιλικὴν ἐχώρουν σχηγὴν, οἱ μὲν ξίφη περιεζωσμένοι, [sunt spatharii et omnes de spathis no- minati] oi δὲ δόρατα φέροντες, [ sunt τὰ ^guaro , armigeri] οἱ δὲ τὰς βαρυσιδήρους δομφαίας ἐπὲ τῶν ὦμων ἔχοντες. [Per τὰς δομφαίας intelligit Anna aut τὰ σπαϑοβάχλια, aut secures Barangorum, quamvis vocabuli non propria significatione

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LiB. 1. 63

usa.] ἐχ διαστήματός τινὸς τοῦ βασιλικοῦ ϑρούνου εἰς μη- γοειδὲς σχῆμα ξαυτοὺς ἰλαδὸν καταστήσαντες, xat οἷον ἐναγ- καλισάμενοι τὸν αὐτοχράτορα, ϑυμῷ στρατηγούμενοι πάν- τες - - ὅσον δὲ συγγενὲς ἐξ αἵματός τε καὶ ἀγχιστείας τούτῳ προσῆκον, ἀγχοῦ τοῦ βασιλιχοῦ ϑρόγου ἐφ’ ξχάτερα ἵσταντο. δεξιόϑεν δὲ καὶ ἐξ εὐωνύμων ἕτεροι καϑίσταντο ὑπασπισταί. ὃ δὲ βασιλεὺς φοβερὸς ἐπὲ ϑώχου προὐκαϑῆτο, oV βασιλιχῶς ἐσταλμένος μᾶλλον ἢ στρατιωτικῶς. [Gerebantur enim haec in castris.] - - φωνὴ δέ τις παρ᾽ οὐδενὸς ἐξηκούετο, ἀλλ᾽ dre- γὲς πρὸς τὸν ἐφεστηχότα τῇ πύλη τῆς σκηνῆς [ostiarium , aut silentiarium ] ἀπογεύογτες ἐπτοημένοι εἱστήκεσαν. -- τούτῳ Ó βασιλεὺς ἐνατενίσας, δοῦναι τοῖς ἔξωϑεν τὴν εἰσοδον διὰ τοῦ βλέμματος ἐνέφηγεν. ὃ δὲ παραχρῆμα τῆς εἰσόδου τούτοις παραχωρεῖ. οἱ δὲ καίπερ δεδιότες, ἀλλ᾽ ὅμως εἰσήεσαν, χά- τῶ τετραμμένοι τε τὰς ὄψεις, καὶ βραδεῖ nodi στείχοντες. κατὰ στίχους δὲ τὴν στάσιν λαχόντες ἐχαραδόχουν τὸ μέλλον, ἕχαστος δεδιὼς, ὡς τὸν περὲ ψυχῆς λοίσϑιον δρόμον δροαμού- ἱενος, Finita oratione Imperatoris, ἐπὲ τούτου ϑροῦς ἦρτο πολὺς, τῶν μὲν ἐπαινούντων τὸν βασιλέα xai ϑαυμαζόντων τῆς ἀνεξιχαχίας καὶ πρᾳότητος et reliqua. Ait Anna primos ad praetorium accessisse mane antiquos custodes et protectores saerorum corporum , quorum alii enses e zonis pendentes, alii manibus hastas, alii graves ferro et latos enses, seu secures super humeris gestaverint; eosque in semilunarem formam adstitisse. Prope thronum regium stetisse sanguine et affini-

tate domino iunctos ; pone Imperatorem P «εἷς super capite eius ut Arabes loquuntur, adstitisse dextra sinistraque armige- ros, procul dubio spadones. Coram velo stantes non ausos fuisse hiscere, sed respexisse omnes ad ostiarium, ingressui praetorii appositum. Hunc accepta annutatione Imperatoris , qua intellexisset proceres intromittendos esse, eos intromisisse. Hos tardo gradu ingressos adstitisse iuxta series, et audita . Alexii oratione acclamasse multo cum strepitu et laudasse. C.9.[10, 1.] διὰ τῆς οἰχείας χλανίδος νεύει. Quia co- ram Imperatore omnia decenter, tranquille, cum venerationis quadam significatione et maiestate debebant agi, silenter et ipse nutu significabat quid actum vellet, δὲ praepositi aliique plerumque nutu et manus gesticulatione, et in aliis quoque tunicae concussione imperata subinnuebant. *['Toga signum dabant veteres ; vid. Drakenborg. ad Livium Tom. lll. p. 906. |* Ad varia significanda, variisque temporibus et locis concutie- bant, levabantve veteres vestem , olim. quidem in theatris, si- gnificandi favoris ergo, deinde in aula Byzantina praepositi palatii aut sacri cubiculi, si qua de re Imperatorem admoni- tum vellent, quia ipsi voce imperare pro indecenti et maie- statem laedente habebatur; in ecclesia diaconi, quando clara

64 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

voce aut presbyteris preces recitantibus, aut psaltis in ambo- . ne, aut populo fideli utendum esset atque acelamandum. — Ipse Imperator in Circo sublata purpura sua, in certam plicarum formam composita, quam ῥωσϑέλιον appellabant , populum adorabat vel salutabat, qui ritus vetustae missioni mappae consularis successit, ut suo loco videbimus. am de singulis pauca quaedam addemus. De more concussis olim quidem tunicis, deinde vero orariis, favoris Circensis significandi gra- tia, Casaubonus et Salmasius egerunt abunde ad Vopisci Aure- lianum cap. 49., quo ait eum Imperatorem primum dedisse orae ria populo Romano , quibus is ad favorem uteretur. Egit quo- que Petavius ad 'Themistium p. 50oo., ubi tamen sinistre inter- pretatus fuit locum Philostrati Vit. Apollon. Tyan. 1. 5. et dictionem ὀϑόνῃ διδόναι de more, qui Philostrato , nedum Apollonio fuit recentior. Rectius interpretatus eum. fuit Olea- rius. Nuperrime de hoc more disputavit cl. Reimarus ad il- lud Xiphilini p. ooo. de Seneca et Burrho, qui cantante in scena Nerone τάς ve χεῖρας χαὶ τὰ ἱμάτια, ὅπότε φϑέγξαιτό TL, ἀγέσειον καὶ τοὺς ἄλλους προσεσπῶντο. lnsignis est im hanc rem locus Georgii. Alexandrini in vita lo. Chrysostomi locus, c. 40.: éxgórovv αὐτὸν ὕὑψοῦντες εἰς τὸν ἀέρα, ot μὲν τὰς χλαγίδας ξαυτῶν. οἱ δὲ τὰ πτερύγια τῶν κουτζούλων, ἕτεροι δὲ τὰ ἐγχειρίδια, καὶ ἄλλοι τὰ φαχιώλια. — Ait auctor quosdam chlanidas seu tunicas suas in altum sublevasse testan- di favoris cansa, alios oras extimas, cuspides vel angulos, aut alas, casularum suarum, alios mappas manuales, alios denique tiaras suas, aut capitum involucra, facialia dicta. De more, quo praepositus submisso nonnihil capite , et levata tantillum tunica Imperatorem monebat, tempus esse surgendi atque procedendi, testatur et hic noster locus, et alii nostri - codicis, et ille in primis L. ll. c. ro. p. 315. B. «εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ προσχυγεῖ σχηματοειδῶς πῶς τὴν χεφαλὴν ὑποχλίνων, xci ταῖς χερσὶ μετρίως κουφίζων τὸ ἑαυτοῦ σα- γίον. Pro sago, vel sagio , nominatur in loco nostro et alibi 7 χλανίς. Estneigitur idem sagum et χλαγίς ἢ Equidem, ut verum fatear, nescio. 'lTam inconstanter et obscure loquun- tur, ut de omni re vestiaria, ita de sago quoque et chlanide scriptores, ut diversumne a chlamyde fuerit, an idem, chla- nis liquido non constet. Sunt loca, e quibus appareat eadem esse sagum et chlanidem , sunt rursus alia, e quibus contra- rium colligas; quare velim nos excusatos habeat, si quis forte credat nos peccasse vocem χλαγὲὶς Latina tunica. reddendo. Sagum et chlamydem aut idem aut propemodum idem . esse non dubitatur. Quando igitur eadem in re uno loco chlanis, altero sagum appellatur, non improbabiliter coniicias ista omnia idem esse. Id adhuc magis stringit , quod de χλαγέδε dicatur,

- r4

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. 115. 1. 65

eam περιβάλλεσθαι, circumiici, quod fit p. 173. D. ult. etEd. L. 21 175. B. 11., ἁπλοῦσϑαι, expandi, distendi, quod in chlamy- dem quidem, at non in tunicam quadrat, item quod Nilus ait L. II. Ep. 245. οἱ μοναχοὶ στολιζόμενοι ini τοῦ ἀριστε- ροῦ ἀναβάλλονται ὦμου, γυμνοῦντες ὅλον τὸ εὐώνυμον ué- ρος. οἱ δὲ φοροῦντες χκοσμικοὲ τὰς χλανίδας τὸ δεξιὸν μέρος εοῦ σώματος τοῖς πᾶσι φανερὸν χκαϑιστῶσι. Qui locus τῇ χλανίδε tribuit, quod alii scriptores omnes τῷ χλαμύδι tri- buunt, quamvis dubitem , aut potius sciam, omni tempore observatum non fuisse morem, quem de suo aevo perhibet Nilus , ut laici fibulam chlanidis aut chlamydis in dextro hu- mero ferrent, clerici in sinistro. Sed erit forte alibi amplior de his agendi locus. lllam Balsamonis dictionem de concus- sione orarii in sacris , a Casaubono iam allatam, repetere nolo. Constat ex ea, adstantes sacra facientibus sacerdotibus diaco- nos observare tempora precum tacitarum et exclamationum , signumque orario moto dare stantibus in ambone, ut clara voce, quae opus identidem sit, recitent. ldem imperat quo- que Pontificale Haberti p. 53. Zdéyew ὅ δευτερεύων. Τοῦ χυρίου δεηϑῶμεν, τὸ ὠράριον κρατῶν. Καὶ λέγει ὃ πατριάρ- χῆς καὲ οἱ λοιποὶ τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου μυστικῶς. --- αὐτῆς δὲ τελεσϑείσης λέγει ὃ διάχονος πρὸς τὸν πατριάρχην" εὐλό- γῆσον, δέσποτα, τὴν ἁγίαν εἴσοδον, δεικνύων ἅμα καὶ πρὸς ἀγατολὰς μετὰ τοῦ ὡραρίου οὕτως κρατῶν αὐτό. ldem p. 112. ἃ. ὃ δευτερείων τῶν διακόνων μιχρὸν ὑποχλένας τὴν κεφαλὴν xai δεικνύων σὺν τῷ ὠραρίῳ τὸν ἅγιον δίσκον, λέ- γει" εὐλόγησον, δέσποτα, τὸν ἅγιον ἄρτον. Quod in superiori loco οὕτως dixerat, viva docentis voce adiuvandum , docendo coram monstrantis gesticulationem, id idem Pontificale p. 28. clarius τοῖς τρισὲ δαχτύλοις τῆς δεξιᾶς χειρὸς enunciat, in ilhs: εἶτα στρέφεται [diaconus] πρὸς τὸν πατριάρχην, xat ὑποχλίγας τὴν χεφαλὴν ξαυτοῦ, χρατῶν xai τὸ ὥράριον τοῖς ᾿τρισὲ δακτύλοις τῆς δεξιᾶς χειρὸς καὶ ὑποδειχνὺς αὐτὸ [non- nihil sublatum id in conspectum patriarchae ingerens] λέγει" Καιρὸς τοῦ ποιῆσαι τῷ Κυρίῳ" Zéónora εὐλόγησον, tempus instat, quo dominus [patriarcha ] recitet: Domine benedic. Scilicet pro indecenti habebatur nuda manu superiorem aliquo dirigere et spectare iubere. Ergo subiecta orario vestive ma- nu monstrabant ; quemadmodum etiam qui ecclesiae, sanctis, regibusve coronas aureas sertave aut munera alia offerrent, detrahere de pretio doni, et maculare puritatem eius eccle- Siaeque , et maiestatem eorum, quibus destinata ea essent, violare. sibi videbantur, si ea nudis manibus contingerent : quapropter in antiquis monumentis apud Ciampinum (ut T. ll. tab. 26. 27. 46. 47. 49. etaliis) aut ambabus aut saltim una manu sub chlamydem missa conspiciuntur offerentes donaria Constantinus Porphyr. Fol. Il. 5

ΕἸ 66 10. IAC. REISKH COMMENTARII

suam oblationem sustinere et exhibére. Solebant Graeci quo- que medio aevo concussa veste sese ad duellum provocare , ut Latini eorum temporum proiecta chirotheca; ut constat ex Anonymi de Amoribus Lybistri et Rhodames apud Du Cange v. ἱΡένται. [Est autem ῥέντα arena bellica, vel gladiatoria , locus condictus, quo duellantes ex condicto conveniunt ad di- rimendam rixam suam, [6 rendez vous, unde manmavit.] lMéícov τῆς δέντας ἵσταμαι, ζητῶ iva τὸν δώσω,

Καὶ τὸ φαρίν μου ἐχίνησα, κατέβιν εἰς éxelvov ,

Ἐχεῖνος πάλιν μετ᾽ ἐμοῦ. γίνεται χτύπος μέγας.

Dictio ἕνα τὸν δώσω significat in Graecobarbaro sermone idem atque ἵνα αὐτὸν πατάξω. De sermone per signa, qui medio aevo in monasteris vigebat, damnato linguae usu, longam tractationem intexuit Du Cange Gl. Lat. v. Signum. ex Órdi- nali S. Victorii Parisini.

6. C. to. [το, A ὀστιαρίῳ. Ostiarius est duplicis gene- ris, palatinus et ecclesiasticus. De priore hic sermo. Erat qui in velis stabat, et vocatos introducebat ad Imperatorem. Vid. Du Cange Gloss. utroque. *[Adextratores et ostiarii qui fuerint, vid. ord. Rom. p. r69., de formula , cum ostiarius ecclesiae eligitur, Durand. Rational. p. 54.]* Virgam auream, Ostiarii symbolum , memorat Asterius , Orat. in Oeconomum iniquitatis, apud Du Cange Gloss. Lat. v. Cura, χαλαμίδα χρυσῆν appellans. Virgae talis aureae imaginem videre licet apud Bandur. T. Il. p. 655. in illa tabula, quae S. Crucis inventionem sistit oculis. Adstant ibi imperatrici in throno sedenti duo seu Silentiarii, seu Ostiarii, tunicati et humera- libus induti , tenentes in dextra quisque virgam auream , gem- "mis ornatam, et gemino filo margaritarum. "

C. 15. [10, 4.1 μαγίστρους. Recensio aliqualis haec est - palatinorum officiorum , quam tamen aliis locis pleniorem da- bit. *[De magistrorum dignitate in aula Byzantina vid. Du Cange ad Alexiad. p. 245. |* Saepe occurrent in hoc libro οἱ μάγιστροι et ὃ μάγιστρος. Si iu singulari et absolute Ma- gister appellatur, intelligitur ó τῶν βασιλικῶν Oqquxiov, sa- crorum. officiorum , item τοῦ παλατίου et τῶν ivy αὐλῇ τάξεων (quae omnia eodem redeunt,) Magister. Aliquoties etiam οὗ δύο μάγιστροι occurrunt, ut cap. 47. L. Hl. in formula allo- cutionis legatorum Bulgarorum , item in Cletorologio excitatur ὃ Maeywroog, etiterum 6 IMéyiorgoc. Erant enim, ut equi dem existimo, tot magistri, quot erant Imperatores; si Imperatores essent, erant totidem Magistri. E. c. Constan- tinus noster pro se habebat Magistrum unum , et filius eius Romanus alterum. [τὰ quoque Leo sapiens et Alexander, eius frater. Sed mera haec est coniectura , cui vehementer adversari videtur locus Luitprandi Legat. p. 481. b. initio ,

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. 115. I. 67

ubi Nicephoro, se legatum prima vice admittenti, adstitisse ait Basilium Parakymomenum , Protosecretam, Protovestia- rium ét duo Magistros. Nicephorus potest tunc dici aut solus regnasse, aut cum collegis Constantino iuniore et Basilio, Ro- mani filis, quorum se tutorem gerebat. δὶ solus, quare duo Magistros penes se habuit, si quidem coniectura nostra recto talo stat? Si autem collega, quare non tres, quandoquidem tres Imperatores tunc essent. Sed statuat ea de coniectura quantum quisque velit. Alias multi erant Magistri in aula Byzantina, et Luitprandus suo, id est aequali nostri Constan- tini tempore, viginti quatuor eorum numerat. Scilicet quae- vis nobilior dignitas , tam palatina, quam militaris, praefi- xum habebat titulum magistri, ut paullo post titulus Prohe- dri solebat praefigi. Quamvis huius rei vestigium in hoc co- dice paene non exstet, apud alios tamen scriptores historiae tinae saepe occurrunt axiomatici cum praefixo Magistri

titulo. Πα Leo Grammat. p. 455. A. 2. 461r. D. 475. B. Magistrum et Domesticum scholarum memorat, et p. 494. D. μάγιστρον καὶ μέγαν ἑταιρειάρχην. Cedrenus p. 595. B. ha- bet μάγιστρον καὶ στρατηλάτην et μάγιστρον καὶ λογοθϑέτην τοῦ δρόμου, item p. 604. C. Magistrum et Drungarium vi- giliae p. 615., magistrum et strategum Armenorum , et magi- strum atque praefectum excubitorum. ἜΤ άγιστρος xoi δο-- μέστιχος τῆς δύσεως est apud script. post Theophan. p. 295.]* Scylitzes p. 822. D. habet magistrum et Protoasecretis. In universum habebant singula officia palatina suos magistros , jn et Principes appellabantur, ut Salmasius ad Script. Hist.

ug. T. Il. p. 259. observavit, qui p. 220. addit, magi- strum officiorum omnium et principem officii palatini , simpli- citer magistrum vocari consuevisse. Conf. Agathias p. r16. 9. ed. Vulcan. et Procop. Anecdot. p. 109. ult., quem locum Alemannus bene restituit. *[De magistris palatii eorumque origine ex aula DByzantina v. les Dignitez .de la France. p. 225.]* De officio et partibus magistri officiorum docte atque fuse disseruit Vales. ad Ammian. Marcell. p. 296. a. Medio aevo hos magistros quoque praeceptores palatii appellabant , quorum erat v/tam imperialis aulae et maiora negotia suae discretionis arbitrio definire, ut ait Vita S. Aldrici Episcopi Senonensis apud Du Cange v. Praeceptor πὲ cum magi- stro sacrorum officiorum aut cum praeposito convenit Szniscal- cus, de quo vid. Murat. T. 1. Antiq. Ital. p. 119. Dispu- tatum hac acetate fuit de officio et etymologia .Senescalci, aut Sinescalci. Mihi videtur a voce àntiqua szmde et scalc veni- re. Notat autem jSinde.idem atque superstes adhuc vox cum praepositione adiecta Gesinde, id est ozovgy(o , familia , fa- mulitium , obsequium. — Nutritios, τοὺς συντρόφους, appellat

68 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

Gregorius Turonens. Vl. 11. JNutritios, qui ad exercendum "uinisterium regale erunt necessarii. | Gesindeknecht, famulus, qui caeterorum famulorum inspectionem et procurationem sibi habebat iniunctam.

C. 15. [10, 5.1] ἀνθυπάτους. ^Anthypati seu proconsules posteriorum temporum longe sunt alii a Procoss. illis vetustis

Ed. L. 22florentis Romanae rei. Merus tum erat titulus auctoritate cas- sus, nisi qui ἀγθϑύπατοι τῶν ϑεμάτων procoss. provinciales essent. Forte sic dicti fuere, non quod /oco Consulum, pro Consulibus essent , sed quod ante Hypatos essent, etillos prae- cederent. "Videntur in τῶν ᾿λλουστρίων locum successisse. Nam ut Z/ustris titulus nulli officio soli alligatus erat, sed tantum comitabatur summas dignitates , ita deinceps iidem Znthypati dicebantur , qui olim z//ustres , hoc titulo evanescen- te. Habebantne singulae provinciae suos Proconsules? Sane Antiochus "44»9Unarog τῆς Ἑλλάδος est apud. Zosimum V. 5. 84. et e Nostri Cletorologio constat maiorum quarumque pro- vinciarum Strategos fuisse simul Anthypatos; non hoc titulo, sed illo , auctoritatem illis tribuente. unctus quoque solebat esse titulus Anthypati cum titulo patricii; sed uterque merus erat titulus , nullius potestatis aut index, aut auctor. *[Vid. Contin. Constant. lll. p. 67., ubi Alexio Moselli patricii pri- mum et Procos. collata a "Theophilo dignitas, tum vero ma- gister quoque ac Caesar ab ipso creatus est.]*

6. C. τά. [10,5.] πατρικίους. Erat hic quoque merus ti- tulus, honorem et dignitatem conferens , at auctoritatem nul- lam. Auctorem habuit Constantinum M. teste Zosimo ll. 4o., ubi memorat. aliquem Optatum , ὃς παρὰ Κωνσταντίνου τε- τυχήχει τῆς ἀξίας τοῦ πατρικίου, ταύτην τὴν τιμὴν, καὶ προχαϑῆσϑαι τοὺς ταύτης ἠξιωμένους τῶν τῆς αὐλῆς ὑπάρ- Xov νομοϑετήσαντος. Significat patricius idem atque patrem. Etymolog. M. πατρίκιος οἱονεὶ πατὴρ τοῦ xowov. Patcicii enim urbium , regionum, lmperatorum, erant iidem atque patres urbium , regionum , atque imperatorum ; qui eos et eas curarent, diligerent, foverent, ut pater liberos suos. Olim sacculo Constantini M. et "Theodosiorum quotquot patricii es- sent, iidem quoque patres Imperatoris appellabantur, ut con- siliarii et directores eius, omniumque consiliorum eius con- Scii et. administri. Apud Menandrum in Exc. Legat. Hoe- Schel. p. ro». memoratur aliquis Παμφόριος ὄνομα, ἀξίωμα βασιλέως πατὴρ, et pag. 110. appellatur idem. ἐν τοῖς βασι-- λέως πατράσι τελῶν. Ergo plures erant patres Imperatoris , et omnes id nomen partieipabant, qui sacris consultationibus adhiberentur. ldem p. 152». στέλλεται χατὰ τὴν Περσῶν χώ- θαν πρεσβευτὴς Τραϊανὸς ἐν τοῖς βασιλείοις. πατράσι τελῶν, καϊτὴν λεγομένην τοῦ Κουαίστωρος διέπων ἀρχήν. Olympiodorus

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. Lib. L 69

apud Photium in Bibliotheca p. τοῦ. 4. : Ἰοβινιανὸς πρεσβεύ- σας πολλάκχις - - καταμένει πρὸς rraAov [id est παρ᾽ ΄4τ- τάλῳ πατρίέκιος ᾿Αττάλου ὀνομασϑεὶς, id est consiliarius. Recte proinde Ducas Patriciis Weziros "Turcarum confert, Histor. c. 22.: προσχαλεῖται τὸν πρῶτον τῶν μεγιστάνων αὖ- τοῦ, ὃν Βεζύρην κατὰ τὴν αὐτῶν καλοῦσι γλῶσσαν, ὃν οἱ Ῥωμαῖοι πατρίκιον καὶ Πεσάζοντα λέγουσι. Conf. Antholog. H. Steph. in carmine οὗτος. ὅ χοσμήσας p. 299. In Cod. 'Theodosiano praefecti praetorio et illustres alii proceres non tantum fratris nomine ab Impp. compellantur (unde illa sigla F. A. frater ave) item fratres carissimi et amantissimi, sed etiam patres; v. Guther. de Off. Dom. Aug. p. 515. et 465. et Negelin in diss. de diptycho Norimbergensi. At quid de Cedreno statuendum , qui p. 595. D. de Leone Sapiente Con- stantini nostri patre narrat eum primum titulum zov βάασι- λεοπάτορος instituisse , eumque Tzautzae socero suo tribuisse ; quum tamen is ipse p. 327. A. dixerit Theodosium M. filiis suis Honorio et Arcadio praefecisse Arsenium , ornatum.titulo τοῦ Πασιλεοπάτορος: vid. Dissert. cl. Leichii de Constanti- no, huic operi praemissam c. 3. Scilicet anticipavit Cedre- nus tempora. Fuit quidem aevo Theodosii in usu mos omnes patricios seu consiliarios aulicos patres Imperatoris Latine, et Graece πατέρας τοῦ βασιλέως appellandi, at nomen illud com- positum βασιλεοπάτωρ,, et tota illius dignitatis ratio solius Leonis inventum , et antiquioribus temporibus ignota res fuit, ut patebit ex iis, quae ad p. 415. A. ult. dicentur. Quae Goarus ad Codin. de Offic. p. 29. n. 56. de Tata seu patre aulae, dee pe aetatum dignitate, attulit, non exscribam. *[ Pau- us Pater Imperatoris, Fredegar. p. 206. Marie Stuard en- voya en Ecosse pour negocier son retablissement Tacques Ha- milton,' chef de sa maison, la plus illustre d' Ecosse. Elle luy donna le titre de son Lieutenant general dans le royaume, et l' adopta pour son pere, titre nouveau , excepte dans l' an- cien tems. Pitaval Causses Illustres T. IX. pag. 179. Syra- cusanae urbis praefectus ante Saracenos Patricius vocabatur.]* ld est procurator, rector vicarius; vid. ad p. 154. C. ro. di- cenda. lta πατρίκιος ᾿Αφρικῆς apud Theophan. pag. 2355. À., πατρίχιος τῆς “αζιχῆς καὶ Begroyríov pag. 50g. B. *[In libro diurno exstat ad Patricium provinciae epistola , qua Gar- nerius dicit intelligi aut praefectum provinciae a CPtano Im- peratore in occidentem missum , aut eum , qui a Galliae Rege sit ablegatus p. 107. In Chronico Vulturn. apud Murator. T. |. Scr. Ital. pag. 425. habetur haec formula: ἦγε momine Dei nostri 7. C. anno imperii Dn. nostri Constantini VII. et V. anno patriciatus domihi nostri. Landulfi, nec non et F. anno domini nostri Athenulphi principis - - et p. 417. memoratur

79 IO. IAC. REISKII. COMMENTARII

Adenulphus. Langobardorum | gentis Anthypatus et. patricius. ]* Reguli Longobardi Graeciae maioris, qui hic memorantur, quum provincias suas ab Impp. CPtanis ut vasalli tenerent , potrei erant aulae CPtanae, et annos sui Patriciatus, id est

rincipatus sui ab aula CPtana dependentis , numerabant , ut Imperatores imperii sui. Gazmerius princeps Beneventanorum patricius factus, postquam | CPlin. venisset. Anonym. Salern. T. IL P. IL. Scr. Ital. pag. 272. *[Adelgisus Desiderii Lon- gobardorum regis filius a Constantino Graec. Llmp. constitui- tur patricius. Schminck. ad Eginhard. p. 4o. Gilimer Wan- dalorum rex non factus est patricius a lustiniano, quod Ar- rianam haeresin eiurare nollet. Procop. et Theophan. p. 170.]* Reges igitur et principes occidentales eorum temporum susci- piendo Patriciatum a CPtanis Impp., cuius rei exempla longe pinrina dedit Du Cange Gloss. Lat. v. Patricius, agnosce-

nt, se vasallos eorum esse, patricios eius, id est procura- tores , locum tenentes, vicarios. Patricii vocem ea aetate id notasse patet ex loco Benzonis p. 1062. *[ Postera die con- gregato concilio in Ecclesia principis Apostolorum sedit rex Henricus in medio Episcoporum - - tum rex ait: Seniores, solito more sit im electione nostra. 4ccipite quem vultis de tota praesenti congregatione. Qui responderunt: Ubi adest praesentia regiae maiestatis , non est electionis consensus in ar- bitrio nostrae voluntatis. . Etsi forte aliquotiens absens. estis , tamen per officium patricii, qui est wester wicarius, semper apostolicae promotionz interestis. Neque enim patricius est. Pa- pae patricius, verum ad praeparanda Reipublicae negotia est Amperatoris patricius. - - cs est, ut rex Henricus cum universis in monarchia imperü sibi succedentibus fieret Patri- cius, sicut de Carolo M. factum legimus. - - Inductus igitur rex wiridissima chlamyde desponsatur patriciali annulo , coro- natur eiusdem. praefecturae aureo circulo. |* — Ducit nos hic lo- cus ad celebratam illam de patriciatu Romanorum , quem ges- serunt Imperatores occidentales, quaestionem , cuius origo pri-. ma haec mihi videtur fuisse. Imperatores CPtani Romam. olim mittebant, ut alio, patricios, res Romanas suo nomine curaturos: quum. deinceps episcopis Romanis non bene con- veniret cum illis Graecis patriciis, et deficere ab imperio Orientali meditarentur , invitabant reges Francos ad suscipien- dam rerum apud Romam civilium procurationem , seu patri- ciatum. *[Vid. Muratori Annali d' Italia 'T. II. pag. 397. et 405. fine , qui credit patriciatum constitisse in defensione Ec- clesiae Romanae. Conf. Later. pariet. p. 52., ubi de Caroli M. patriciatu. De dignitate patriciorum , et quod provinciis praefecti. fuerint, postea vero eum titulum reliquerint v. p. 94. Patricius idem , qui postea dux vocatus p. 55. ex Henrico

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. I. 71

Monacho. Patriciatus Caroli M. maxime in defensione eccle- siae consistebat. Idem propterea quoque defensor appellatus. Conf, p. 58. Claves sepuleri S. Petri ad Patricios mitti sole- bant. "Testis Carolus Martellus T. IV. p. 282. [credo Mura- torii Annal. d' Italia] conf. p. 407. Patriciatum deposuit. Ca- rolus M., quum Imperatoris titulum assumeret , Cerem. Gall. Ρ- 94. 'Imperatorem Cos. et patricii dignitate uti solitum ap- paret ex l. Zadrianus et seqq. Dist. LXIII. conf. not. ad Constant. Donat. p. 64. nastasii et Leonis aetate redit Ho- mae Hadrianus Papa, a quo Carolus Francorum Rex Roma- norum. patricius constitutus fuerat , regnumque Italiae susceperat. Museum Πα]. p. 41. Patricium se dicit Carolus M. io: Hite- ris ad Alexium: apud Baronium et Act. S. S. mens. Iun. T. I. p. γιά. Henricus IV. apud Ottonem Frisingensem de reb. Ed.L. 33 gest. Friderici Barbarossae L. l|. c. τ. patricium primum se appellat. pud Boioariae civitatem Brixinoram -- curiam ma- gnam celebravit, ubi iniurias sibi a. Romana Ecclesia irroga- tas affectuose conqueritur, quod videlicet ipso inconsulto, m tanquam rex et patricius prumus suae urbis episcopi esse debe- ret, Romani sibi pontificem praefecissent. Henricus Impera- tor, ut dominium urbis Romae adsereret, annuos consules binos creavit, se primum patricium dici voluit, triumphum instituit, in quo acclamatum: Henrico Augusto a Deo coro- nato - - Ecclesiae defensori vita et victoria. Goldast. ad Egin- hard. p. 170. ]*. lam antiquus erat titulus primi patric, idem valens atque princeps Senatus; cuius rei exempla dedit Du Cange v. πατρίκιος, cuius utrumque Glossarium, sed La- tinum praecipue, praeclara multa de Patriciis veteris iuxta et recentioris aevi docet. *[C/emens 1J. coronavit Henricum 11. et uzcorem Agnetem , qua occasione iu-arunt Romani nolle . se unquam pontificem absque Imperatoris voluntate eligere. 2 praeterea uno concesserunt patriciatum , utque praeter Im- . peratoris coronam. aureum circulum ferret iussere. Leo Ost. L. H. c. 69. Miserunt Romani post Nicolai obitum Henrico IV. coronam , rogantes simul, ut novum ipsis pontificem daret. Is convocatis Basileam . principibus coronam capiti imposuit , et propterea patricius Romanus fuit dictus. Berth. Const. ad A. 1061. Conf. Hermanni Contracti ad eundem annum. Otto Fris. L. VI. c. 54. Petr. Diac. HI. 21. Lamb. Schaffnab. 1065. et 64.. Vghelli T. II. in vita Caedoli p. 211. - Intelli- gitur ex modo laudato Leonis Ostiensis loco , quid sit circulus patricialis , cuius meminit Benzo in Panegyr. Henrici HI. p. 1064. : Romani in melius recordati convenientes in unum pro- mittunt emendare quidquid peccaverunt in. regem puerum. — fta- que miltunt et chlamydem ,' mitram ,' annulum et. patricialem circulum per episcopos, per cardinales atque. senatores. - Visum

73 10. IAC. ἈΕΙΒΚΠ COMMENTARII

est ergo. Imperatrici suisque silentiariis non esse recfpienda ca- pitolit dona ,| nisi cum regnorum patriciis. '"l'emporales domi- ni Círculo Parium (des Pairs) insigniti, Cerem. Franc. p. 158. Pares curiae a patriciis descendere negatur p. 105. dis- sert. Du Cangii ad loinville. Pares Franciae passum ante omnes alias regni dignitates sibi arrogant. F'auchet p. 4ot.]* Patricii episcopos praecedebant apud Graecos , teste Luitpran- do Légat. p.481:. a. init., qui etiam p. 471. Histor. L. VI. Cap. 5. rogam annuam patriciorum perhibet fuisse duodecim auri libras et unum Searamangium. E nostro hoc Codice p. i41. B. patet patricios in Ecclesia peculiare sibi scamnum habuisse, in quo sederent; et e pag. r42. D. diversos fuisse A syncleticos , et protospatharios, illos civiles , hos mi- itares. Conf. pag. 158. fine. -

6. C. pen. [10,5.] στρατηγούς. Vid. de his ad p. 4:5. B. 5. dicta.

C. ult. [τος 6.] ὀφφικιαλίους. Officiales, qui in officio seu obsequio, id est in comitatu Imperatoris sunt. Saepe me- morantur in hoc codice post patricios et maiores civiles milita- resque axiomaticos, ut sint minoris, neque tamen minimi gra- dus, quales sunt e. c. notarii, chartularii, senatores , manda- tores, hypati, dishypati, comites, silentiarii etc. — Officium est apparitio , apparitores, coetus eorum, qui magistratui in- serviunt, Guther. Off. D. A. p. 626. Vales. ad Amm. Marc. Ρ- 99. b. et 485. Du Cang. Glossar. utroque.

C. ult. [10,6.] κλεισουράρχας. *[Clusae, clusurae, angustiae locorum , Du Cange ad loinvill. p. 179. μέχρι τῶν χλεισου-- ρῶν Συρίας Script. post Theophan. p. 519. Forte convenit cum Capitaneo ad fines tuendos Christianorum apud Leibnit. T.1I. p. 245. Conf. locus Guil. Apuli T. I. p. 58o.]* Conf. Du Cang. Gloss. ἢ. v. et ad Alexiad. p. 300., unde patet, eos, qui castellis per clusas, id est loca angusta , meatus dif- ficiles, hostico vicinos, vel et medio in territorio sitos , dispo- sitis praeerant, clisurarchas fuisse appellatos. Κλείσουρα pro districtu minore, quam ϑέμα est, passim occurrit apud Con- stantin. de Themat. ut p. 25. Possis cum vetustis JMarckgra- viis et Comitibus limitum comparare.

6. D. 2. [10, 7.1 ἱσταμένων. | Stabant proceres coram Im- ye sedente in. throno, neque proceres tantum, sed et

egati, et principes exteri, nisi expresso verbo iuberentur se- dere. Quodsi fieret, in humiliore sede considebant. Multa huius rei exempla habemus. Unum ex Alexiade supra citavi p. 20. Addam inde quoque aliud. Narrans Anna, procerum Lati- norum, qui ad Alexium venerant, homagii praestandi causa, unum aliquem εἰς τὸν σχίμποδα τοῦ βασιλέως ἐγκαϑίσαι, et ἃ Dalduino Godofredi Bullionei fratre illine abstractum cum ira

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. [18.1. 79

sermone suo dixisse: ἴδοῦ ποῖος χωρίτης; χάϑηταν μόνος παρισταμένων αὐτῷ τῶν τοιούτων ἡγεμόνων, Ecce mihi ru- sticum illum! (Alexium designabat) solus sedet tot principi- bus adstantibus. Lepidum quoque est, quod Maitre Wacce en son Roman de Rou apud Du Cange Gloss. Lat. v. Ban- cus narrat, Robertum Normanniae ducem CPli cum Alexio colloquentem , cum non videret sibi sedem porrigi, ct stare dedi , mantellum suum sibi humi substravisse, et ei i - Quod caeteros proceres Normannos, quum vide- rent, imitatos fuisse. Hinc iussisse Alexium , ut in parieti- bus Consistorii audientiae scamna fierent. Locus dignus est, ' qui legatur, neque pigebit adscribere:

Par Constantinoble passa ,

Et à P Empereur. torna ,

En dementiers qu à lui parla

44 la coustume qui est la,

Son. mantel jus, à terre mist,

Tout defoublé desus s? asist.

Zu ir quant il σ᾽ en. torna

Le raten prendre ne dai,

Un de Grés les vit defublé,

Son. mantel li a relevé,

JDist lui que son mantel. prist,

Et à son. col le rependist.

Et il respondi par nobloy.

Chascun dis Normans autresi

Son mantel a terre guerpi. Cum aliis longe plurimis institutis aulae CPtanae Graecae, quae illi successit, Ottomannica quasi hereditate hoc quoque accepit, ut legatus nullus, neque alius quisquam coram magno domino sedeat. Quo factum, ut legatus aliquis An- glicus, cuius nomen excidit memoria, CPlin a Cromwello missus, coram Sultano stare dedignans , in famulum quendam suum , manibus pedibusque τεεραποδηδὸν innixum, consideret. Ipsi quoque Clerici coram Imperatore Graeco stabant. Qua- re cum aliquando Andronicus Comnenus ipsis, ut gratiam gratiae rependeret, coram se in scamnis sedere permisisset , . paullo post sublatum illud privilegium et reductus vetus mos fuit teste. Niceta p. 146. B: ϑαυμαστήν τινα παρεῖχε τὴν ἀμοιβὴν voi; τῶν ἐπιταγμάτων αὐτοῦ πληρωταῖς. ἡ δὲ ἦν τῶν τῦτε μὲν αἰτηϑέντων ῥαδία τερμάτωσις, - - ἡ δὲ μεγίστη, τὸ συνεδρεύειν ἐχείνους αὐτῷ σχιμποδίσχων παρατιϑεμένων, καὶ παρεισφερομένων τῷ βασιλείῳ ϑρόνῳ χλισμῶν. 0 xai οὐχ ἧττον εἰς γέλωτα τῶν ἑλομένων καὶ καταδεξαμένων ἀρ- χιερέων οὐχ ἐπὲ συχναῖς ἡμέραις συμβὰν, ἧπερ φαντασίαν τινὰ τιμῆς, χαὶ ἴνδαλμα, ἐπὲ τὴν προτέραν ἐπανῆλθε συνή-

" 7Á IO. IAC. REISKII COMMENTARII

ϑειαν εἴα. nsigniter igitur honorabant Imperatores illos, quibus in Consistorio et praesessione publica coram se per- mitterent sedere; narratque idem Nicetas p. 292. C. ut rem insolitam , Isaacium Angelum Latinis, a quibus imperio re- stitutus fuerat, permisisse , sibi assidere, ut benefactoribus, quibus omnia deberet. Οἱ τῶν “1ατίνων ἡγεμόνες εἰς τὰ Be- σίλεια παραβάλλουσιν, οὐχ οὗτοι δὲ μόγον, ἀλλὰ vci οἱ τὸ γένος παρ᾽ αὐτοῖς ἐπίσημοι, καὶ παρεγηνεγμένων σκιμπόδων τοῖς ᾿βασιλεῦσι συνήδριζον ἅπαντες, εὐεργέται καὶ σωτῆρες ἀκούοντες - - Quod antea idem ᾿ϑδδοῖτιβ ipsis negayerat , ut constat ex eiusdem Nicetae p. 215., ubi ait Isaacium inter alia superba et Imperatore indigna , legatis Friderici Barbarossae non permisisee, ut apud se sederent, quum tamen Frideri- cus non tantum legatos Isaaci, sed etiam homines eorum se- dere iusserit. Facetus est locus, quem non piget adscribere, lepidaque illa Graeci moris cum hara porcorum comparatio. Ἵνα τὰ ἐν μέσῳ παρῶ, πλείω χατηγορίαν τοῦ δρῶντος xci λέγοντος, ἥπερ ἔπαινον, ἔχοντα, πείϑεται μόλις διαφεῖναι τοὺς πρέσβεις ἐς τὸν δῆγα [ Fridericum Barbarossam in hi- beris apud Philippopolin agentem] ἐπαγελϑεῖν. αὐτὸς δὲ τούτους ἰδὼν καὶ μαϑὼν, ὡς οὔτε χκαϑέδρας ὃ βασιλεὺς αὖ- τοῖς μετέδωκεν, ἀλλὰ δουλοπρεπῶς, ἐπίσης, Ῥωμαίοις αὐτῷ

Ed. L. 24 παρειστηχότες παρώφϑησαν, οὔτε τινὸς ἑτέρου ἠξιώϑησαν

ἀγαϑοῦ ἐξαιρέτου, ἐπίσχοποί τε ὄντες καὶ QUT προσγεγεῖς, ἠγανάχτει, xat δῆλος ἦν ἐπὲ τῷ γεγονότι τῷδε Ἰαπριόμενος. ὡς δὲ xai πρέσβεις ἡμέτεροι παρ᾽ ἐχεῖνον ἀφίκοντο, ἑαυτῷ συμπαρέδρους πεποίηκεν αὐτούς τε xoi τοὺς ὑπηρετουμένους αὐτοῖς, μηδὲ τοὺς ὀψοποιοὺς. , χαὲ ἱπποχόμους xod ,μιάττοντας παρίστασϑαι. ἀφεικώς. μὴ εἶναι δὲ λεγόντων ἐχείνων εἰκὸς, βασιλεῖ μεγίστῳ συνϑωχεύειν ὑπηρέτας , ἀρχετὸν γὰρ OTt καὶ οἱ κύριοι αὐτῶν συγεδρεύουσιν, οὐ χαϑυφῆχέ τι μικρὸν τοῦ σχοποῦ, ἀλλὰ xad "μὴ ἑκόντας τοῖς δεσπόταις αὐτοὺς συγχατέκλενεν " ἐν οἷς ἔπραττε á “Ῥωμαίους καταμωχώμενος,, χαὲ δεικνὺς μὴ ἀρετῆς xol γένους εἶναι παρ᾽ αὐτοῖς διαστο- λὴν, ἀλλ᾽ ὡς E συφεὸν οἱ συφορβοὲ τὰς σῦς ἁπαξαπάσας egt εἰς ἕνα σταϑμὸν , μὴ διϊστάντες τὰς πίογας, οὕτω

“Ρωμαῖοι παραστατοῦντας ἔχουσιν ἅπαντας. Si Fride-

rici Barbarossae, non Nicetae, est illa Graecorum , nobiles .

ignobilesque eadem omnes lege tractantium. cum subulcis por- cos pingues macrosque in unam haram compellentibus com- paraio, est ea quidem ambigua , nam poterat in ipsum quo- que pari ratione retorqueri , est etiam Imperatore nostris qui- dem moribus indigna , illa tamen rudiora saecula decet, et Barbarossae ingenium ; et scomma illud maxime ibidem sub- iectum ,. perlepidum her cle, quo dicebat, in hiberna distribu- ens et dimittens copias, cum ductoribus eorum, episcopis puta :

ΨΩ ἤει» e E

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 75

ἀναπαύσασθαι χρεὼν ὑμᾶς ἐνταυϑοῖ, ἄχρι δὴ τὰς παρειμέ- vag κνήμας καὶ τὰ παραλελυμένα γόνατα ἐκ τοῦ παρίστασϑαε τῷ βασιλεῖ Γραιχῶν ἀναρδωσϑείητε. Apparet hine, valde incommodum accidisse Latinis, quibus negotium cum Graecis esset, hunc ipsorum morem coram lmperatore standi. Nam apud Imperatores Occidentis sedebant, quamvis humilius, ipso- rum consiliarii et ad ipsos legati, ut ex modo citato Nice- tae loco, et ex illo Chronici Casinensis IV. 66. constat: Pe- trus Diaconus pro responsis [id est negotiis] coenobi apocri- "siarius [legatus] ad Lotharium 111. Rom. mp. directus,

ei sessionem. ad pedes suos concessit, id est eum in senatum sanctiorem , in consistorium , admisit. Eundem olim quoque standi morem obtinuisse saeculo quarto ex Augustini et codicis "Theodosiani locis, quos Du Cange in v. Consisto- rium citat, intelligitur, et ex ipso vocabulo consistorium , quod in genere locum omnem, in quo consistit hominum coetus , in specie vero, salam notat, in quam conveniunt proceres coram Imperatore in throno sedente, ipsi stantes deliberaturi ; item ex formula ἵσταται κογσιστώριον. Conf. Du Cange v.

ασϑαι. mo apud Imperatores Romanos secundi iam a N. C. saeculi obtinuisse, ut Senatores in. Consistorio starent, haud improbabiliter e loco Lampridii T. I. Scr. H. Aug. p. 9097. colligatur, ubi tanquam rarae humanitatis exemplum in Alexandro Severo laudatur, quod salutatus consessum obtulerit omnibus senatoribus. gitur ante id tempus aut stabant omnes coram lmperatore Senatores, aut saltim non sedebant omnes. In aula quoque veterum Regum Persarum stetisse legatos ex- teros ex eo colligo, quod solis Thebanorum legatis in eximii honoris testationem sellae ponerentur, teste Diodoro Siculo XVII τά. p. 170. 39. μόγους τῶν ἝἙ.λλήνων [Thebanos] ὡς εὐεργέτας τιμᾶσθαι παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῶν Περσῶν, καὶ πρὸ τῶν βασιλέων τοῖς πρεσβεύουσι τῶν Θηβαίων τίϑε-- 93a ϑρόγους.

6. D. 4. [τος 9.] χελεύσατε. De hoc vocabulo, quod singulis paene paginis primae huius partis codicis nostri, quae de sacris ritibus agit, recurrit, copiose satis egi ad p. 302. À. 12. Perversum quod morem teneam, et in posterioribus multa dicam eorum, quae primo loco debuissent enarrari , fe- cit id, quod, motus rationibus sat gravibus, in partem illam huius libri, quae sub inspectione mea typis excusa fuit, com- mentarios scribere prius coeperim, quam in hanc primam partem , quae vivente Leichio praelum liberavit. Semel au- tem loco suo posita deinceps moveri et transferri in alium absque molestia et turbis multis haud poterant. Nihil referet lectorum , hoc loco an alio legant nostras observationes ; mo- do sat dignae lectu fuerint.

-

76 IO. IAC. REISKII COMMENTARII

D. 6. [τὸς 11.] ὃ τῆς Βίγλης δρουγγάριος, Drungarius est praefectus Drungi , vel globi militaris , χιλέαρχος. De vo- cis origine vid. Gretser. ad Codin. p. τοι. et Goar. ad eun- dem p. 26. fine, ubi ait fuisse Drungarii vigiliae providere in- cendiis, furibus, grassatoribus , in castris vigilias, circitatio- nes curare. Conf. Du Cange utroque Gloss. et ad Alex. p. 215. *[lIo. Zonaras ex aulae lmp. CPt. magno JDrungario vigiliae et protosecretario asceta, seu monachus, appellatur, in cod. 206. apud Lambec. L. IV.]* Ergone simul potuit aliquis magnus vigiliae Drungarius et protoasecretis esse? Vix putem. Officia enim secum pugnant. lllud paludatum , hoc togatum est. Fueruntne quoque plures uno drungarii vi- giliae, quia magnus, quasi distinctionis causa, citatur? Vi- detur quidem. In hoc tamen cedice vestigia illius rei non inveni. Ex illo patet, magni Drungarii fuisse, scholas mi- litares quotidie in armis exercitia facientes cum magistris lustrare.

D. 7. [10, 11.] καὲ τοῦ πλωΐμου. *[Delongaris , sub cuius manu est omnis potestas navium. Luitprand. An Drungarius Ὁ)" Recte vero corrigit V. D. vitium librarii, quod apud eundem Histor. VI. 5. pag. 471. a recurrit 726 Longaristis Ploas. scrib. Drongaris tis ploas. “ρογγάρης (ita Graeci moderni scribunt et pronunciant pro “ρογγάριος) τῆς πλώας. Formam hanc τῆς πλώας alibi non reperio, sed in hoc codice passim occur- Tit, τοῦ πλωΐμου, TOY πλωΐμων, TOU nÀo0g et τῆς πλώας. Videtur esse pro πλόης; formaturque πλύη pro zàonotc, ut alia talia multa. Alibi quoque est ὃ δρουγγάριος τοῦ στόλου.

D. 9. [το, 13. of τε μάγιστροι. Yta leg. e membranis.

D. t1. [10, 15.] τοῦ τῆς καταστάσεως. Est qui suo res ordine decenterque fieri curat. JKeráoraotg τῶν πραγμάτων est apud TTheophan. p. 65. C. rerum antea turbatarum consti- tutio, restitutio in ordinem. Apud eundem sunt ἀχαταστα- σίαι, res turbidae p. 73. Ὁ. Ydem p.243. C. μάϑε τὴν xa- τάστασιν habet; disce modeste, ordine , sedate agere. n of- ficialibus Patriarchae erat ó τῆς ἱερᾶς καταστάσεως, de quo Goar. pag. 15. ad Codin. et Gretser. p. 167. Petrus Magi- ster scripsit libros περὲ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, de qui- bus dixi in praefatione; v. Du Cange Gloss. Gr. Geremoniarii erat ordinare proceres secundum praecedendi et sequendi iura , incipere troparium , evocare proceres secundum suos ordines ad sacram communionem , in magnis processionibus in magna ecclesia osculum pacis ab Imperatore accepturos manu ad eum ducere, vela, seu classes procerum , et legatos introducere etc. E p. 14. C. 5. Nostri fere concludas eum fuisse caput Silentiariorum.

7. A. 5. [10, 19.] κογσιστωρέου. Consistorium est loous,

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. L 77

diaeta, in qua princeps cum s&uls Consistorianis de rebus suis publicis privatisque consultat et decernit, supplices et legatos audit etc. V. Du Cange Gloss. Lat. h. v. Guther. Off. D. A. p.69. sqq. Vales. ad Amm. Marcell. p. 87. et 550. b. Selden. de Tit. Honor. T. II. pag. 29. Harduin. ad Themist. pag. 475.» qui tamen quae habet de quatuor comitibus Consistoria- nis, ea ad tempora Theodosiaca pertinent. Polybius pag. 717.

. edit. Wech. χρηματιστικὸν πυλῶνα τῶν βασιλέων, appel Un talem locum , vestibulum, in quo reges de negotiis conveniri, . et responsa dare solent.

À. 5. [10, 22.] καὶ ὅ πρωτονοτάριος. Totus hic locus in- tegrandus est e membranis sic: χαὲ ὃ πρωτονοτάριος μετὰ τῶν ἀσηχκρητῶν xci βασιλικῶν νοταρίων καὶ λοιπῶν σεχρετι- χῶν, νοταρίων τε καὶ χαρτουλαρίων».

Α. 8. [11,2.] πουλπέτου. Pulpitum est suggestus, βῆμα, ambo. Vid. Du Cange Gloss. Latin. "Varia erant pulpita; ante Cathisma Circi, vid. Theophan. p. 157. C.,et ante palatium.. Cedren. pag. 369. C., ubi vid. Goar. et ad Nostri p. 292. B. 5. De Dein dico ad p. 551. B. 15...

—— A. 10. [11, 4.] σιλεντεαρίῳ. Plerumque in. membranis Lips. σελέντιον et σελεντεάριοι scriptum. inveni. De silentiis, seu conventibus et consessibus procerum deliberandi causa, abunde egerunt Du Cange Gloss. utroque, ad Cinnam. p. 492. Goar. ad Theophan. p. 202. et ad Cedren. p. 554. Aleman- nus ad Procop. p. 103. Silentiarios fuisse ait cubicularios. Non satis recte. Sed aliquando latius sumsit vocem cubiculi et cubicularii. Cubiculum ipsi est Consistorium , et cubicula- rii ipsi sunt illi, qui curam agebant, ut in consistorio quiete atque decore pro maiestate principis praesentis agerentur. De Ed. L. 35 silentio, in quo perorabat Imperator, alio loco dicam. De si- lentiariis hic tantum noto, internuncios eos et cursores fere Imperatoris fuisse in publicis processionibus, in silentiis, le- gatorum introductione, item senatorum omnium, quos bra- thio prehensos ad Imp. introducebant. Domum deducebant recens honoratos, portantes eorum codicillos. Vales. ad Amm. Marcell. p. 323. originem eorum deducit a veteribus praeco- nibus, qui postquam iudices in tribunali consederant , silen- tium faciebant.

7. A. ult. [17, 7.] χκανδιδάτων. Candidati sunt milites pompatici, aut ostensionales , ad Augusti custodiam et comi- tatum delecti , specie et robore praestantes, a candido, quem Ἐπ ον vestitu sic dicti. Chronicon Alexandrinum ait Gor-

anum τὸν dgiJuóv τῶν λεγομένων χανδιδάτων, homines τελείους χαὶ εὐσϑενεῖς καὶ μεγάλης Üvrag ϑέας excerpsisse χατ᾽ ἐχλογὴν ἀπὸ τοῦ τάγματος τῶν λεγομένων σχολαρίων.

Hi candida turba. Corippo appellantur.

78 IO. IAC. REISKII COMMENTARII

Cum palatinis stans candida turba tribunis. y -Camisia enini, seu interulas albas gerebant super omni reli quo vestitu, quemadmodum verbi divini ministri passim loco- rum apud nos in recitatione sacrarum orationum et admini- stratione sacri officii adhuc gerunt, item quibusdam in locis foeminae lugentes. Strictae erant hae lineae (nam sindone fiebant) vestes, et de ipsis interpretor illum "Wilhelmi Bri- tonis locum apud Du Cange v. Linea. Linea dicebatur ca- misia , quae totum corpus operit, et ita strictis manicis adhae- rebat corpori, ut nulla esset ruga, et descendebat usque ad pedes; unde poderis Graece, hoc est talaris. Videtur Vale- sius ad Ammian. Marcell. p.88. a ex Hieronymo elicere vel- le, hos Candidatos de candore cutis nomen accepisse. Si soli fuissent Germani hanc in militiam assumti, posset ea opinio quodammodo tolerari. Verum candidi potius illi, quam can- didati fuissent. Sed ut pullati sunt, qui pullam gerunt, ita candidati , qui candidam. Conf. idem ad p. 275. et 525., ubi exponit, quid sit candidam dare, item Lindenbrog. ad Amm. p.424. et 457. Petav. ad "Themist. p. 577. Du Cange utro- que Glossario. Color nempe aulicus erat albus, et in cami- siis albis debebant proceres quotidianas in aulam processiones obire. Hine in charta vetere apud Du Cange v. Gunna, co- lor albus et ruber sunt colores regii. Cum znnumerabili mul- titudine equitum de civibus, westitis in. coloribus regüs, wide- ' licet in coloribus [id est vestibus coloratis] abi coloris et rubri. Benzo in Panegyrico Henrici 111.: Hatae sunt By- zantio regales literae; portitores harum fuerunt tres missi pur- pura induti, cum candore byssi. Chlamydes nimiae wiridita- tis relucebant aureis signis etc. Hinc. candidam pro militia seu gradu palatino posuit Hieronymus Ep. 9. pullam tunicam nigrosque calceos candidae estis et aurati socci depositione sumsisti. Eiusdem verba de Nepotiano zn» palatii mitia sub chlamyde et candenti lineo corpus eius cilicio tritum fuit, pos- sunt aeque de militia militari, seu candidato stricte sic dicto, quam de militia togata accipi. Nam militantium omnium ve- stis erat alba. Vid. luret. ad Paulini Petrocorii vitam S. Mar- üni I. vs. 108. Quamvis igitur tam milites proprie sic dicti, quam in aula militantes, seu fungentes officiis togae, gere- rent albas vestes, tamen candidati in specie sic dicti illi pro- tectores sacri corporis, qui solas eas, et semper gerebant, quum reliqui officiales et honorati; interdum alias coloratas pro temporum ratione sumerent. "Videtur quoque in confor- matione candidae fuisse diversitas, qua milites et proceres aulici distinguerentur. Certe in Martyrio S. Acacii n. 15. memorantur σχήματι στρατιωτικῷ λαμπροφοροῦντες. Ductus ille mos candidas gerendi aut a Romanis , aut a Graecis, sive hi

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 79

prími eius inventores , slve in eo ímitatores Romanorum fuerint. Graecos veteres certe in forum processisse candidatos , apparet ex Artemidoro p. 85. 13. ed. Rigalt. "Traductus idem ad poste- riora tempora fuit, ut adhuc sub lustin. M. ad celebrandum hilariter splendideque diem festum in candidis populus conveniret. Quapropter Paulus Silentiarius in Ecphrasi provocans ad cele- brandam solenni et laeto ritu dedicationem S. Sophiae sic ait :

δεῦρό μοι ἀχλυόεσσαν ἀποῤῥίψαντες dvínv,

χιονέους ἕσσασϑε γεγηθότες ἅψεσι πέπλους. Candidatorum stricte sic dictorum originem repetunt a Gor- dianis; v. Auctores supra citt. et Salmas. ad Scr. H. Aug. T. ll. p. 75. Sed iam instituit, aut certe renovavit desitos, Alexander Severus, ut e Lampridio T. I. Scr. H. A. p. 959. constat, ubi ait, mülites, quos ostensionales vocant, non pre-

. 4iosis, sed speciosis clarisque vestibus ornabat. Significat Zi-

neas candidas, quae exiguo pretio comparantur, et tamen oculo placent atque nitent. Clarae vestes sunt candidae. Graeci quoque λαμπρὸν et χαϑαρὸν pro λευχῷ ponunt, et λάμπρο- φορεῖν pro λευχειμονεῖν. lta accipio illud Diodori Siculi XX. i p. 410.9. προελϑὼν ἐν ἱματίῳ λαμπρῷ in veste candida. ta λαμπρότης pro λευχότης posuit lobus Monachus apud Pho- tium Bibl. p. 508. et λαμπροφορεῖν pro candidam gerere in illis τὸ μέντοι λαμπροφορεῖν τοὺς βαπτιζομένους τῆς τῶν ἀγγέλων σύμβολόν ἐστι λαμπρότητος, τὸ καϑαρὸν ἐκείνοις τοῦ vov διατυπούσηξς. Hinc dies Paschatis 7 λαμπροφόρος ξορτὴ dicta fuit, ut multis exemplis probat Du Cange v. “Ζαμπρὰ et Κυριακὴ pag. 769., non quod in splendidis, pretiosis vesti- bus, sed quod in candidis procederetur. | Illo enim die et alii et recens baptizati in albis procedebant. Plura exempla usus huius v. λαμπρὸς pro albus habet Du Cange Gloss. Gr. p. 787. Gerebant hi candidati torquem aureum , ut e multis nostri codi- cis constat locis; et arma Imperatoris , id est scutum et hastam,

. eum procedentem comitantes. Propterea συγεμπόρους σπι-

διώτας eos appellat Paulus Silentiarius Ecphras. S. Sophiae v. 124., ubi processionalem Imperatoris turbam sic describit: ovx ἀνέμιμνε συγέμπορον ἀσπιδιώτην, χρυσέον ἀγνάμπτοιο κατ᾿ αὐχένος ὅρμον ἔχοντα. οὐ χρυσοῦν τινα δάβδον ἀεὶ προχέλευϑον ἀγάχτων, οὐ στρατὸν ἠγορέῃσι χεκασμένον εὔποδος ἥβης, σύνδρομον εὐόπλοιο μεγακρηπῖδα χελεύϑου. Primo loco memorat Candidatos; tum ostiarios, aut silentia- rios, tandem spatharios, aut Maglabitas; obscurius enim si- gnificavit. Commemorantur quoque spatharocandidati, qui erant Spatharii et Candidati, diversum militiae genus, qui praeter scutum et arma, candidatorum peculium, etiam spathas,

" 8o IO. IAC. REISKII COMMENTARII

seu manu destra, eeu e cingulo gerebant, quales mihi descri- bere quodammodo videtur Monachus S. Gallensis de rebus gestis Caroli M. I. 57.: Zntiíquorum Francorum paratura erant calciamenta - - deinde camisia glizzina [id est candida, niten- tia et rigida a polline siliginis | posthaec baltheus spathae col- ligatus. Quae spatha vagina fagea, secundo corio qualicun- que, tertio linteamine candidissimo cera lucidissima | roborato, . ia cingebatur, ut per medium cruciculis eminentibus «d perem- tonem gentilium auraretur. V. ad pag. 534. C. 7. de .Sapo- nistis dicenda. Procedebatur a Candidato ad Stratorem, il- linc ad Spatharium , ab hoc ad Spatharocandidatum. —Candi- dati imaginem videre est in monumento Ravennate apud Du Cange Famil. Byzant. pag. 97. et Álemann. ad Procop. p. 77. tenentis, perverso ordine, dextra hastam, et ante dextrum genu scutum Christi monogrammate pictum, colobio ad me- dium humerum descendente, camelaucio in capite presso et rotundo. Candidatus armatus, aut certe praetorianus aliquis miles, Imperatori adstans conspicitur in Menologio Basiliano T. I. p. 64. et 176. Turcae, ut alia multa instituta Byzan- tinae aulae, ita etiam Candidatos in suam traduxerunt. Leun- clavius enim apud Du Cange v. ZoAaxi0ec hos ait esse satel- litum genus, Turcis .So/acler dictos, qui circa Sultanum equi- tantem in albis cursitent subuculis. PF'erriolenses tabulae ta- men n. 16. et 17. non consentiunt. .

B. 1. [11, 8.] ἀσπάζονται. Osculantur. | *4onáteo39at est proprie ad se trahere, quod faciunt qui rem aut hominem osculari cupiunt. Rarissimo, sed primigenio illo significatu adhibuit Procopius Anecdot. p. 49. 1i. ed. Aleman.: Ὃ δὲ δῆϑεν οὐκ ἐπαισθανόμενος τῶν πραττομένων σύμπασαν αὖ-- τῶν οὐσίαν χτήσει ὠναισχύντῳ ἠσπάζετο, ad se rapiebat. Cru- cem osculandam offerre ingredienti in ecclesiam Imperatori mos ideo fuit a clericis introductus , ut specie venerandae cru- cis ab Imperatoribus honores impetrarent sibi non debitos, neque appetendos humilitatem professis.

Ed. L. 36 7. B. 5. [11, 9.] σχευοφύλακος. De custode thesauri sa- cri, vel pretiosae suppellectilis ecclesiae vid. Du Cange Gloss. Gr. ἢ. v. et infra ad p. 21. ἃ. rr. Emendatio margini ad- Scripta digna est pura Graecitate. Lectio tamen membrana- rum in textu vulgata , propterea non sollicitanda , suo saecu- lo est digna, zooqegouévov, quando scilicet is profertur. Multa talia in hoc codice. Sic supra p. 5. B. 1. aderat δεδὸ- μένων, interea dum dantur, ubi planius fuisset διδομένους, coniectura in margine notata, ob χηροὺς praecedens.

B. 7. [1 1, 15.] ἵδρυται ἔξ. M. ἵδρυται ὃ ἔξ &oy. C. 2. [11, 18.] τὰ Ῥωμαϊκὰ σχῆπτρα. V. ad pag. 552. D. 6. dicenda.

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. IJ. 81

€. 5. [rr, 19.] εὐτύχια. Ut sceptra , hoc est vexilla, prosceptrigeris seu vexilliferis, ita quoque Fortunulae, seu victoriolae , pro illis, qui ante suum collegium , legionem , cohortemve suam fortunae aut victoriolae signum in pilo prae- ferunt. Quia victoriae aut victoriolae in Praetorio solebant asservari, videtur eo motus cl. Leiche, ut εὐτύχια, vel potius εὐτυχεῖα, id est szgna Fortunae bonae , aut victoriae , redderet praetoriani. Desierat sub CPtanis Impp. nomen prae- torianorum, et e Nostri p. 415. C. D. constat victoriolas et sce- ptra Scholariorum , dracones autem Excubitorum signa fuisse. Dico pluribus hac de voce ad p. 532. D. 7. et de v. σχεύη ad p. 352. D. antep. et 415. D. 5.

C. 4. [11, 20. προτιχτύρων. Protectores sunt genus ali- quod militiae palatinae pompaticae protegendo principis cor- pori destinatum , qualia tot erant, ut, quomodo discrepent, mon constet. lam fuerunt temporibus Antoninorum; v. Spar- tian. in Caracalla T. I. p. 718. Guther. O. D. A. p. 425. 617. "Vales. initio praefationis ad primam Ammiani editio- nem, ubi ait Ducum, comitum et magistrorum filios in schola p militasse, et p. 38. b ad Amm. Marc., it. p. 52.

ubi protectores simpliciter sic dictos a protectoribus dome- sticis, qui et domestici nude appellabantur, diversos fuisse ait. Memorabilis est de his protectoribus et domesticis locus apud Procop. Anecd. p. 108. init. Protectores medio aevo inclinante comservatores appellabant, quae vox in Ceremon. Rom. Eccles. saepe occurrit.

Ibid. [11, 20.] Σινατόρων, Quales fuerint Senatores , mi- hi non constat. Certe Senatus membra hic nom notat, sed videtur genus aliquod militiae palatinae ostensualis notare, et quidem non valde honesti ordinis. Hieronymus Senatores recenset inter magistratus militares, epist. ad Pammach. : post tribunum | primicerius, deinde senator, ducenarius, biarchus, . eircitor, eques. Draconarii sunt signiferi. Modestinus apud Lindenbrog. ad Ammian. Marcell. p. 264. a: Signiferi, quos nunc draconarios appellant. Dracones enim a singulis cohor- ibus feruntur in praelium. Vid. Guther. p. 4o9g. Vales. ad Amm. Marcell. p. 142. Goar. ad Codin. p. 86. n. 51. Har- duin. ad Themist. p. 371. et Petav. ad eundem p. 482. et praecipue Du Cange Gloss. Lat. v. Jraco et JDraconarius. Dracones adhuc Saeculo XII. pro signis fuisse gestatos appa- ret e Niceta p. 209. B. 5. De /abaris conf. idem Gl. Lat. h. v. Campiductoria videntur signa Campiductorum esse. De campiductoribus et campidoctoribus, sintne diversi, disputat Vales. ad Amm. Marc. p. 256. Conf. Du Cange Gl. L. h. v.

C. 7. [11, 22.] βάνδων. Infra p. 416. B. pen. occurrunt βανδοφόροι, λαβουρήσιοι et σημειοφύροι. — Sunt bandiferi. illi,

Constantinus Porphyr. Vol. II. $18 ,

82 IO. IAC. REISKII COMMENTARII

qui bandos vel bannos gerunt, vexilla nobis hodie banderoles dicta. Σημειοφόροι sunt, qui τὰ σίγνα ferunt, vexilla cum pannis, quibus purpureae principum imagines insutae essent, aut conti, in quorum vertice fixae erant ligneae deauratae principum imagines. Labara sunt panni quadrati, aut oblon- gi e ligno transverso conti dependentes, crucem aut nume- rum Latinum decuriae indicem monstrantes. *[De bandora signo militari agit Du Cange ad loinville pag. 116.; de bando Gothica voce et eius significatione v. Giornale dei Letterati II. 574.]* et Du Cange Gl. v. Bandum et Bannum. Unde Belgicum Bon, Bonhuys, et nostrate Banner, Panier, Ban- nerherr, pro Banderarius , item. Pfünner, nata.

C. τος [11, 24.] κοιαίστωρος καγκελλάριοι. Ea est con- iectura Cl. Leichii, quam p. 12. C. ro. confirmat, et pag. 217., ubi haec ipsa hic designata acta leguntur. Κοιαίστωρ et interdum ἰυαίστωρ scribitur in hoc codice latina vox Quae- stor. Nempe librario illi idem valebat o; et v, quae fre- quentissime permutavit. De quaestoris munere, literas Au- gusti recitandi , alio loco agam. Erat maxima dignitas. Quae- stor πάρεδρος, assessor, consiliarius intimus et director Im- peratoris appellatur a Procopio Anecdot. p. 28. circ. fin. Sed multum defecit processu temporis. Quaestorem a lustiniano primum institutum perhibet Procop. Anecd. p. 89. init. et quidem puniendis paederastis , scortatoribus et haereticis. Vid. Alemann. p. 93. Sed contradicit sibi Procopius linea ultima. V. Guther. p. 454. Cancellarii hic memorati sunt alii a no- stratibus cancellariis, magnae dignitatis viris. llli erant qui cancellos velis appositos custodirent, et turbam aditu prohibe- rent. "Vid. Agathias p. 26. 25. Guther. p. 570. et 615. οἱ Du Cange Gloss. Lat. h. v.

C. r1. [11, 25.] δομεστίκου. Domesticus eo aevo pro corporis aut collegii alicuius primicerio usurpabatur, ut supra iam diximus.

Ibid. [11, 25.] ῥωμαΐζοντες. Yd est Latine recitantes. Quae Latina Graeci recitaverint , ea leguntur p. 217. De usu linguae Latinae apud Graecos posteriores ceremoniali, et in- terdum quoque ridiculario, ago ad pag. 431. À. r2.

C. 12. [12, 2.] μαχροσχάμνῳ. M. μακροσχάμνων hic et paullo post, Quinam sint Dipanitae , fateor me ignorare. Vi- dentur ad Circum pertinere. Fins.

C. ult. [12, 5.] εὐφημοῦντες. . Laeti cantus et gratulatio- nes votaque longi et prosperi imperii, quibus proceres et plebs Imperatores excipiebant , dicebantur εὐφημίαν et &xra , laudes Làtinis. εὐφημεῖν dixit Anastasius p. 126. diffamare laudibus ; non ineleganter, διαφέρειν differre, in vulgus spargere per suas laudes. *[ Laudes facere habet. auctor Innocentio ἢ].

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. 1. 83

aequalis apud Alemann. de Pariet. pag. 10. Annales Bertin. Anno 812.: Legati Michaelis ad Carolum M. missi Aquisgrani scriptum pacti ab eo in ecclesia suscipientes more suo, id est lingua, laudes eí dixerunt; p. 509. ed. Murat. Conf. Du Cange ad Alexiad. p. 252.]* et Gloss. Lat. v. Laudes, ubi multa et egregia cxempla protulit. avere alicuí dicebant ve- teres. lta Capitolinus de Pertinace T. I. S. H. A. p. 566.: t in curia honorificentissimus [ plurimum honoris senatui tri- buebat] u£ senatum faventem | sibi fausta acclamantem] adora- ret. Dio ἐπαινεῖν dixit apud Xiphilin. p. 1258. 95.: μηδένα τὸ παράπαν ἐπαινέσαντες, nulli Caesarum, neque Albino, ne- que Severo, dicebant laudes in Circo. lta enim accipieudus est ille locus. .À graeco εὐφημεῖν formabant Latini medii aevi effiminare , et corruptius deinde fumare; Jfunilare Impera- torem. pro proclamare , et nuncupatum piis votis prosequi. Vid. Du Cange ἢ. v. In universum φήμη est novis Graecis com- memoratio alicuius cum laude, et apprecatione bonorum , ut in Pontifie. Haberti p. 70.: P'/vezat ἡ φήμη τῶν βασιλέων xai τοῦ πατριάρχου, et quae ibi sequuntur.

7. D. 1. [12, 4.] o£ γομικοὴ, Sunt qui nomos musicos in publicis coetibus manu et nutu administrabant, praecentores, directores musici, aut qui docti ritus ecclesiasticos , quid quo- tidie in ecclesia praelegendum agendumve sit, norunt. Non recte interpres Symeonis Metaphr. in Script. post Theophan. p. 405. D reddidit illa γνομικὸς εἰς τὰ Zgogoxíov, ut neque Goarus in Anonymo Theophani adiuncto p. 456. (Ambo loca in graecis corrupta ad praescriptum exemplum emendanda sunt.) Oblitus ergo fuerat vir doctus eorum, quae ad Codinum scri- psit p. 15. n. 5r. Conf. Du Cange Gloss. Gr. h. v.

D. 3. [12, 6.] ἐν 9. Subint. τόπῳ. Interdum quoque xaz- 09 subintelligitur.

D. 7. [12, 8.] τριβουναλίῳ. Tribunal est omne aedifi- cium excelsum, illustre, non tantum βῆμα, in quo causae agun- tur, et orationes recitantur. Hoc tribunal appellabatur οἱ Av-Ed.L. 27 .4v0t, forte quia ibi in processionibus transeunte Imperatore lychni accendebantur.

D. 5. [12, 9.1 δοχὴ. .Exceptio, &dmissio ad salutan- dum. Zíy:09«t Latini admittere dicunt. Spartian. in Iulia- no: Senatum et equestrem. ordinem in Palatium venientem ad- misit, et affatus est blandissime. Herodian. VII. 6.: ἡσυχίας οὖν οὔσης x«i ὀλίγων πρὸ τοῦ οἰκίσκου, δηλώσαντες αὐτῷ τὰ προειρημένα, ὁᾳδίως εἰσεδέχϑησαν. Posteriores ad mo- rem graecorum susczpere. Anselmus Episcop. Havelbergensis L. Ill. Dialog. c. 12.: Zngressi urbem cum magna honorificen- tía suscepti, die dominico advocati sunt in processionem ad sanctam Dei genitricem ad Blachernas, in tanto honore, ut

Ll

84 ' JO; IAC. REISKII. COMMENTARII

etiam de palatio caballos stratos eis dirigeret cum obsequio pie: tas imperialis, ut sic eos susciperet. ltem recipere ad reveren- tiam, nempe praestandam. Ceremon. Patricii pag. 185.: Pon- tifex ibi recipiet ad. reverentiam omnes praelatos paratos. 'Tam "princeps proceres et inferiores, quam hi illum dicuntur δέ- χεσϑαι, beneventare, suscipere. Luitprandus id susceptionem appellat p. 480. b. init.: JVegotiatorum multitudo copiosa igno- "biliumque personarum | ea. solennitate. collecta ad susceptionem δοχὴν) et laudem ( εὐφημίαν, ἀκτολογίαν) Nicephori a pa- datio usque ad S. Wit quasi pro muris viae margines te- ες nuit. Ut hic loci plebs dicitur Imperatorem Nicephorum .ó£- S. χεῦϑαι, ita quoque Cedrenus de iisdem usurpat eodem sensu sp. 660. A.8.: πρόοδον δημοσίαν ποιήσαντα τὸν Νικηφόρον dv τῇ πηγῇ κατὰ τὴν ἑορτὴν τῆς ἀναληψίμου τοῦ Χριστοῦ, .'0L συγγενεῖς τῶν ἐν τῷ ἱπποδρόμῳ ἀπολωλότων, δεξάμεγοι '(quum suscepissent, obvium nacti fuissent, wel etiam praesto- lati eum) ἔν τῇ τῶν ὠρτοπρατῶν ἀγορᾷ, ὕβρεις ἠφίεσαν xav αὐτοῦ ἀπρεπεῖς, ἀλάστορα xai παλαμναῖον ἀποχαλοῦντες etc. lta quoque qui redeuntes e sacro fonte salutabant, ritu vete- ris ecclesiae , dicebantur eos δέχεσϑαι. Vid. 'Theophan. p. 149. A. ult. et D. ro., quamvis deinceps parvulos attollentes e.sa- cro lavacro ὠναδόχοι fuerint appellati. In genere est δέχε- σϑαι; se praesentem sistere, sui copiam videndi et alloquen- di alicui facere, et δεχϑῆναι, praesens fieri, adduci, παρα- χϑῆναι. Apud Theophan. p. 85. est δεχϑῆναι εἰς πρόσωπον τοῦ βασιλέως, ad Imperatorem adduci vel admitti. Quia vero diversae erant δοχαὶ, partim privatae, intra consistorium , paucis arbitris , partim etiam publicae in foro, viis urbis, templis etc., hinc Nicephorus processionem solennem δοχὴν προπόμπιον susceptionem , in qua Imperator a populo deduci- tur, appellat. Alias δέχεσθαι novis Graecis 1dem est atque ἐχδέχεσϑαι exspectare, manere aliquem. Hinc oy; alicuius exspectatio. Priscus Rhet. in Excerpt. Legat. Hoesch. p. 25.: ovc εἰ ἐχπέμπειν εὐλαβηϑεῖεν, αὐτὸν δεξάμενον σφᾶς εἰς τὴν Σαρδικὴν διαβήσεσθϑαι. Convenit ergo δέχεσϑαι cum Germa- nico auf/warten , quod proprie est praestolari aliquem, hodie tamen apud elegantiores pro reverentiam suam alicui coram veniendo et officia sna offerendo testari, et Joy; cum uff evartung , δέχεσθαι seine Auffwartung machen.

D. antepen. [12, 1o.] χαμάραν. 4d lychnos, ait, puta, non ardentes, sed camaram, seu arcum a lychnis ibi ardere solitis sic dictum. Καμάρα Graecis omnis arcus , apsis, o- luta est. Vocabulum ἱσταμένων significat Imperatorem ibi gradum figere, et audire stantem laudes sibi dictas. Raro contingebat , ut Imperator staret. Putabant enim eum cor- poris gestum Laud decere maiestatem imperii, seduloque

AD CONSTANT. PORPH. DE CERIM. LIB. I. 95.

cavebant, ut in publico sederet. Ex lege autem et ceremo- nia in talibus populi salutationibus, item ad lectionem Evan- gelii et textus epistolaris in ecclesia , in allocutionibus ad se- natum, vel silentiis quadragesimalibus, in alloquiis ad mili- tes in. Campo CPtano, et ad populum in Circo, standum ipsi erecto erat. Ὁ

D. ult. [12, 11.] ἤγουν ὃ δομέστιχος. ἜΥ επείοτιιπι de- marcbus prope domesticum scholarum stabat, prasinae iuxta domesticum excubitorum ; Script. post Theophan. pag. 88. 1" . Schol. [12, 25.] ὠνάπτουσι. M. tantum ἀπτοῦυσι mon- strant, reliquis cultello bibliopegi praesectis.

8. A. 1. [ 12, 12.] τοῦ περατιχοῦ δήμου. Transmarina, vel, si quis vocem ipsam retinere malit, peratica factio , quae in Galata , (ea hodie Pera dicitur ,) et in Asia ultra Proponti- dem et Hellespontum e regione CPleos, Chalcedone et Chry- sopoli, seu Scutari, habitabat , et quae maioribus factionibus CPtanis adscriptae erant, veneta peratica venetae CPtanae, et prasina pératica prasinae CPtanae. Vid. Goar. ad Codin. p. 10., ubi περατικὰ reddit, quae trans pontum | [ Ceratinum scilicet | zn :Sycena seu Galatenst regione sunt. Recte quidem , sed et Ásia CPli vieina huc pertinet. ^H περαία ultramarina regio apud Cedren. p. 5or. B. 6. est 44sia, collat. C. vs. r1. JMéox περατικὰ sunt partes 4siaticae, ripa Hellesponti CPli opposita apud Theophan. pag.264. D. 23. Τὸ πέραν est pars Asiae CPh opposita, πέραν πόλεως διάγειν διὰ τὰ λύσιμα τῶν νύμων, habetur in Antholog. L. II. p. 464. pro proces- sioni ob fori et tribunalium ferias in transpontana suburbana vacare. Non percepit ergo Combefis. Seript. post Theoph. p. 88. A. 6. quid sint τὰ περατιχὰ τάγματα. Sunt praesidia per Peram, suburbium CPianum , et in altera Steni parte, Asiatica nempe, per urbes vicinas disposita. V. Du Cange Gloss. G. v. πέρα. Peraea est omnis regio alteri opposita et ope freti interiecti ab illa discreta. Sic περαέαν τῆς 2oyyt- - βαρδίας appellat Anna Alexiad. p. 152. tractum Brundusii , respectu Epiri. Περαία τῶν llixgidíov Nicetas p. 54. D. 8. memorat, e quo patet, aedem illam, seu villam Picridii in ripa Asiatica fuisse. De Peraea Rhodiorum vid. Maasvic. ad Polyaen. p. 424. :

A.2.[12, 13.] δημοχράτης. Est summus magistratus factionalis. Quaeque factio suum δήμαρχον et suum ózuo- κράτην habebat, Domesticum Scholarum veneta, et Excubi- torum domesticum prasina. Huic suberat, et huius veluti legatus erat, ὅ δήμαρχος, magister factionis, factionem in ordie continens. Quale autem fuerit τὸ λιβελλάριν (ita hic loci est in membranis) Zbellarium , seu libellus , non satis hi- quet. Puto fuisse membranam , continentem iambos aut carmen

86 JO. IAC. KEISKII. COMMENTARII

in laudem Imperatoris conditum , et gratulandi causa ob festum diem feliciter obitum, ipsi traditum , verbo gratulationem poeticam , qualem transeunti Imperatori diebus festis ens que factio per Democraten suum tradebat. Dictio ἐπεδεδόναε τὸ λιβελλάριν τὸν δεσπότην est nova Graecia digna, et per- frequens in hoc libro. - : A. 5. [12, 16.] dxroAoygovow. Acta dicunt, acclamant bona vota. "Tales acclamationes , εὐφημίαι, olim acta dice- bantur. Derivata vox in novam Graeciam fuit, et retenta, et perfrequens est in hoc codice illo sensu. Apud Theopha- nem p. 154. D. c. fin. acta non tantum faustas acclamatio- nes, sed etiam querelas factionis in Circo et expostulationes eum Imperatore, et omnia, quae tunc dicta et acta fucrunt, significat. Ut acta in iudiciis sunt, quae a partibus litigan- tibus utrinque disputantur coram tribunali, et in acta, seu commentarios , a notariis referuntur; ita quoque acta sunt, quae a factionibus oppositis coram Imperatore, aut illustri magistratu, dicuntur, et in acta, seu commentarios , refe- runtur. Scribebant nempe notarii quid quaeque factio, et quoties quid dixerint. Hinc saepe videas in hoc codice an- notatum , hoc vel illud ter, aut interdum saepius recitari. Nullibi frequenfius tales acclamationes quam in Scriptoribus Historiae Augustae legas, ut e. c. acta Senatus ad M. Anto- ninum philosophum sunt apud Vulcat. Gallien. in vita Avi- dii Cassii T. I. p. 467. , ad quem locum Casaubonus consueto suo more docte et fuse de ritu acclamandi et de etymologia Vocis acta. disputat. Pag. 524. sunt acta ad Pertinacem post necem Commodi, p. 772. acta ad Macrinum et Diadumenum, p. 99o. ad Alexandrum Severum, e quo loco etymologia vo- eis satis elare patet. ddam , ait Lampridius, acclamationes Senatus , quibus id decretum est. — Ex actis urbis ad (vel potius ante diem, wt Casaubonus vult) pridie nonas Martias etc. Haec et talia plura acta T. II. scriptorum historiae Augustae reperiunda considerans magnam eorum similitudinem depre- hendet cum actis in nostro Codice frequenter recitatis. Conf. Sigon. de regno ltaliae p. 28. ult. Plerumque acta ἄκτα in plurali dicitur. Reperio tamen in hoc codice singularem quo- que p.3:r. B. 7.: Ἐν δὲ τῷ τελευταίῳ GxrqQ, in ultima ac- clamatione, in ultima particula actorum. "V. paulo post de Cractis seu praeconibus dicenda. Multa congessit de more et £d.L.28íormulis acclamandi Cl. Leichius in Adversariis ad Codicem hunc, unde Caput illud totum, cui titulum. Acclamationes agi a ; huc transferam , quale inveni Collectan. pag. » 40. Á1.

AD CONSTANT. PORPH. ΡῈ CERIM. 118. 1. 87

* [ Acclamationes.

Consueta Imperatoribus acclamatio. Const. vit. Bas. c. IX. Benno in vita Hildebrandi Papae: Henricus Imp. solo contentus triumpho fuit, quem Romae habuit. "Triumphus est applausus ille inaugurato acclamatus: Henrico Augusto a Deo coronato , magno et pacifico , Imp. Romanorum - - vita et vi- ctoria. Ap. Goldast. ad Eginh. p. 170.

Filii Basilii Macedonis invocant in vetere pictura Deum, ut coronet manu sua cum genetricé patrem , dignum ipsum faciens regno coelesti. Vita eius p. 155.

Pax Augustae Du Cange ad Alex. p. 267.

Conf. Niíxa, ubi tu vincas expressi, quod idem est atque τουμβηχας apud